İyi Ki Filmler Var

Başrolünde Robert Duvall'ın yer aldığı Stalin (1992) filmi; Gürcü asıllı Sovyet siyasetçi Stalin'in 1917'den 1953'teki ölümüne kadar olan dönemdeki yaşamını, ülkeyi yönetme biçimini, ölümüne sebep olduğu insanları, bir yöneticinin tek güç hâline geldiği bir ortamda yaşamanın korkunçluğunu başarılı bir şekilde anlatan bir eser. Uzun bir dönemi detaylı ve belgeselvari bir anlatımla izleyicilerine sunan Stalin (1992) filmi; siyasetçinin başa geçişini ve kendi çıkarları uğrunda gaddarca hareket edişini, en yakınlarına bile şüpheyle bakışını anlatan, Stalin'in gerçekleştirdiği çeşitli eylemleri bizlere kronolojik olarak sunan değerli bir eser. Bir kişinin bütün gücü elinde toplamasının ve karşısında hiçbir güç olmadan dilediğini yapabilişinin eğer baştaki kişi kötü bir yöneticiyse ortaya çıkardığı felaketlere dair ders alınası ve ne yazık ki yaşanmış birçok şeyi içeren bir hikâye anlatıyor Stalin (1992). Tarihsel bilgi almak için ilk yol kesinlikle filmler değildir. Film...

Anthony Hopkins'in başrolünde yer aldığı ve izleyicilerini Hitler'in son aylarını geçirdiği sığınağa götüren The Bunker (1981); adım adım yaklaşmakta olan bir sonu, yenilgiyi, Hitler'in çevresindeki insanları bizlere gösteren, belgeselvari bir anlatıma sahip iyi bir film. Gerçekçi ve yalın anlatımıyla savaşı savaşın dışındaki bir alandan ama savaşın sonuçlarının kaçınılmazlığı ile beraber anlatan, Hitler'in çevresinde yer alan birçok kişiyi de tanıdığımız değerli bir film Sığınak (1981). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0082114/

Yazılmış en iyi romanlardan birinin sinema uyarlaması olan Germinal (1993); Marx'ın ve Darwin'in yaşadığı, Uluslararası İşçi Örgütü'nün yeni kurulduğu 1860'larda Kuzey Fransa'da geçen hikâyesinde maden işçilerinin sömürülüşünü ve buna karşı koymak için giriştikleri işbırakımını konu alıyor. Romana oranla bir film süresi içerisinde eserdeki tüm olayları ve detayları anlatmanın mümkün olmamasının getirdiği eksiklik dolayısıyla Germinal (1993) filmini romanı okuyup sonra izlemek hatta film kişi tarafından çok da merak edilmediyse izlememek ama eseri kesinlikle okumak çok yararlı olacaktır. Maden işçilerinin iş hayatında ve sosyal hayatlarında yaşadıklarını izleyicilerine sunan Germinal (1993); daha iyi şartlar talep eden insanların giriştikleri zorlu mücadeleyi, bu uğurda yaşananları ve işçinin ezilişini anlatan bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0107002/

Bazen bazı filmler insanı bazı açılardan hayal kırıklığına uğratıyor. Bu yazımda bahsedeceğim hayal kırıklığı ise çok daha kötü hayal kırıklıklarının yanında pek önemsiz sayılabilecek türden bir hayal kırıklığı. The Flight of the Phoenix (1965) filmini izlemeye başlamadan önce Sahra Çölü'nde geçen bir hikâyeye sahip olduğu için de bu eseri izlemeye özel bir ilgi duymuştum. Benzer şekilde, The Mummy (1959) filminde ise Mısır'da bir maceraya konuk olacağımı düşünerek de bu filmi izlemeye daha da istekli hâle gelmiştim. Her iki filmi izlerken de meraktan o filmlerin nerede çekildiğini kontrol etmiş ve bir açıdan hayal kırıklığı yaşamıştım. O hayal kırıklığının sebebi bu filmlerin kötü filmler çıkması değildi (aksine, güzel filmler). Hayal kırıklığımın sebebi o filmlerin hikâyelerinde geçen yerlerde çekilmemiş olmalarıydı. Örneğin Sahra Çölü'nde geçen film aslında Arizona Çölü'nde çekilmiş. Mısır'da geçmesi gereken mumyalı film ise İngiltere'de bir stüdyoda çekilmiş...

Mısır'da binlerce yıllık bir mezar üzerinde çalışan üç arkeolog, izinsiz girdikleri bu mezara olan saygısızlıkları dolayısıyla lanetlenir The Mummy (1959) filminde. Bir efsane üzerinden hikâyesini anlatan The Mummy (1959) filmi; binlerce yıl öncesinden günümüze ulaşan bir aşkın dilini lal ettiği bir adamın İngiltere topraklarında korku saldığı birkaç zamana konuk ediyor bizleri. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0053085/

Arthur Conan Doyle romanından uyarlama, BBC yapımı The Lost World (2001) adlı çok güzel filmde; 20. yüzyılın başlarında, kâşif ruhlu meraklı bir bilimci önderliğinde, bir gazeteci ve bir avcının da eşliğinde, Amazon Ormanlarındaki bir platoda dinozorların var olduğu sanısı araştırılıyor. Çok güzel bir coğrafyada geçen macera ve heyecan vericilik dolu bir film olan The Lost World (2001); bilim çevrelerini, basını ve tutucu dinciliği içeren hikâyesinde insanın başka yaşamlar üzerindeki merakına dair keyifli bir hikâye anlatıyor.  Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0302739/

Kaleme aldığım sinema yazılarımda alışılageldiği üzere bu sefer de bu yazıyı yazmaya nereden karar verdiğimden bahsederek başlayacağım sözlerime. Bazı filmlerde eserin hikâyesi gereği örneğin hem ana dili İngilizce olan hem de Almanca, Fransızca, Arapça, Japonca gibi farklı ana dillere sahip karakterler bir arada yer almasına rağmen o filmlerde genellikle tek bir dil kullanılıyor. Yani her bir karakter tek bir dil üzerinden konuşuyor. Bu durum özellikle bu yazıyı yazmamdan önce izlediğim son filmlerde daha fazla aklıma takıldı. Özellikle Shogun (1980) kısa dizisi ve The 300 Spartans (1962) filmi bu konuda beni çok daha fazla düşündürdü. Shogun (1980) dizisi bu yazıda eleştireceğim durumu izleyicilerine yaşatmayan, gerçekçiliği koruyan bir dil kullanımına sahip. Eseri izlerken en beğendiğim yanlardan biri de buydu. Dizi 16. yüzyıl sonu ile 17. yüzyıl başı arasında, Japonya'ya gelen ve burada yaşamak zorunda kalan bir İngiliz denizcinin maceralarını konu alıyor. Bu dizide sık sık bir...

Milattan önce 5. yüzyılda yaşanan Termopylae Muharebesi'ni konu alan The 300 Spartans (1962) filmi; şehir devletlerinden oluşan Yunan yurdunu burayı ele geçirmek isteyen Perslere karşı savunmak isteyen bir grup Spartalının gösterdiği destansı direnişi anlatıyor. Dar bir geçidin sayıca çok daha üstün düşmana karşı arazi koşullarından yararlanarak tutulmasıyla tarihte önemli bir yer edinmiş oldukça eski bir savaşı konu alan The 300 Spartans (1962); gerçekçi anlatım tarzı ve abartılara kaçmayan üslubu ile değerli bir epik film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0055719/

Troya fatihi Odisseus (Roma mitolojisindeki adı Ulisse) tanrılar tarafından lanetlenir. Yıllardır evinden uzak olan kahramanımız, sadık karısı Penelope'ye ulaşmak için birçok engeli aşmak zorundadır Ulisse (1954) filminde. Homeros'un Odisseus'undan uyarlanan çok güzel bir film olan Ulisse (1954); mitolojik kahramanları ve onların hikâyelerini sinema anlatımıyla bizlere yaşatarak çok eski bir öyküye konuk ediyor izleyicilerini. Başrolünde Kirk Douglas'ın çok başarılı bir oyunculukla yer aldığı İtalyanca bir film olan Ulisse (1954)'te bir diğer önemli oyuncu olan Anthony Quinn de rol alıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0047630/

II. Dünya Savaşı sırasında Varşova'daki Yahudi gettosuna konuk olduğumuz Uprising (2001) filmi, buradaki Yahudilerin bir yer altı örgütü kurarak Nazilere karşı direniş gerçekleştirme mücadelesini anlatıyor.  Tarihsel bir hikâyeyi gerçekçi bir tarzla anlatan Uprising (2001), Nazilerin Yahudilere yaptıklarından ziyade Yahudilerin Nazilere karşı nasıl direndiği açısından hikâyesini bizlere sunuyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0250798/

16. yüzyıl sonu ile 17. yüzyıl başında Japonya'da geçen 9 saatlik Shogun (1980); bir İngiliz denizcinin yolunun bu uzak diyara düşmesini ve buradaki iki kutuplu siyasi ortamda bir derebeyinin himayesi altında yükselmesini, Batı ile Doğu'nun birbirini daha fazla tanımaya başladığı bir dünyayı, Japon kültürünü anlatan çok güzel bir kısa dizi. Farklı kültürlerin arasındaki dil engelini de gerçekçi bir şekilde gösteren ve sık sık konuşulanların orada bulunan bir karakter yardımıyla tercüme edildiği sahneleri de içeren Shogun (1980); Japonya'yı ve Japoncayı yakından tanımaya yardımcı olan, misyonerleri ve sömürgecileri, Japonya'nın iç ve dış sorunlarını, bambaşka bir diyarda yaşamaya başlamış bir karakterin buraya uyum sağlama çabasını anlatan iyi bir kısa dizi. Dizinin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0080274/

Amerika ve Orta Doğu arasında gidip gelen çok katmanlı bir anlatıma sahip Syriana (2005) filmi, petrolün dünyaya nasıl şekil verdiğinin bir kurgusal öyküsü. Güç odaklarının, devlet çıkarlarının enerji kaynaklarına sahip olmak ve bunları yönetmek için nasıl işler çevirdiğini, bunu başarmanın günümüz dünyasında ne kadar önemli olduğunu anlatan, sıradan insanların bu kurtlar sofrasında ne kadar önemsiz olduğunu gösteren değerli, zengin kadrolu bir film Syriana (2005). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0365737/

İngiltere'nin Lancashire Kontluğu'nda, kırsal bir bölgede geçen Whistle Down the Wind (1961) filmi; ahırlarında saklanan bir kanun kaçağını İsa zanneden çocukların bu adama yardım etme çabasını konu alıyor. Çocukların masumiyeti temasını başarılı bir şekilde işleyen Whistle Down the Wind (1961); çocukların masumiyetinin bazen ne kadar tehlikeli olabileceğini ve onlara anlatılan hikâyelerin çocuklarda ne gibi yankılar uyandırdığını işleyen, değerli bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0055618/

II. Dünya Savaşı sırasında İtalya'da geçen Il generale Della Rovere (1959) filminde; geçmişi ve alışkanlıkları bakımından güven vermeyen bir adam, bir albay olduğunu iddia ederek insanlara yardım vaadinde bulunur. Foyası ortaya çıkan bu adamdan yine olmadığı birinin yerine geçmesi istenir Naziler tarafından. Kişi çıkarını mı yoksa ülkesini mi düşünecektir? Temel bir ahlaki çatışmayı içeren Il generale Della Rovere (1959) filmi; savaş atmosferini ve bu atmosferin içinde kişilerin çaresizliklerini, altında kaldıkları baskıyı, insanların seçtikleri yolları anlatan iyi bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0053856/

Tarayıcı olarak adlandırılan ve telepatik yetenekleri bulunan bazı insanların var olduğu bir dünyada bu kişiler arasındaki iyi ve kötü karakterlerin arasına konuk olduğumuz, zihin gücünün korkutucu bir boyuta ulaştığı bir distopyayı anlatan, tarz sahibi bir bilimkurgu Scanners (1981). İlaç bilimi üzerinden bilimkurgu hikâyesini yazan Scanners (1981); kontrolsüz ve kötü emeller uğrunda kullanılacak bir ilacın yol açabileceği etkiler üzerine uyarıcı görevi görürken bunu kendine ait bir tarz ve atmosferle, diğer insanların zihnini yönetebilmenin bu insanları nasıl savunmasız ve var olmayan hâle getirdiğini göstererek anlatıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0081455/

Uganda'ya İngiliz hakimiyetindeki Hindistan'dan çalıştırılmak üzere getirilmiş insanların 1972'de diktatör Idi Amin tarafından diğer Asyalılarla beraber sınır dışı edilmesinden sonra bu insanlardan bazıları ABD'ye yerleşir Mississippi Masala (1991) filminde. Ortaya kişinin köklerinin yarattığı toplumsal çizgilere dair iyi bir eser çıkar. Denzel Washington'ın Hint kökenli bir Ugandalı kadınla ilişki kuran bir karakteri canlandırdığı Mississippi Masala (1991) filmi, kimi insanlarca aşağı görülen kökenlerden gelen kişilerin kendi köklerinin dışındaki kişilerle ilişki kurmalarının dışlanmaya yol açması ve aşk üzerine. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0102456/

İnsansoyunun Dünya dışına yeni yeni ulaşabildiği bir zamanda çekilmiş olan Çek bilimkurgu filmi Ikarie XB 1 (1963); izleyicilerini zamanının iki yüzyıl ilerisine, Alfa Centauri yıldız sistemini ve diğer yaşamları araştıran bir uzay gemisindeki bilimcilerin arasına konuk ediyor. Bilim ve felsefi yaklaşım temelli bir anlatımı olan, aksiyon ve göz boyayıcı efektler gibi ucuzluklarla ilgilenmeyen yalın bir film olan Ikarie XB 1 (1963); insansoyunun dünya dışına olan merakına ve ilkel yanlarına dair iyi bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0122111/