İyi Ki Filmler Var

Atom bombası denemesinin yapıldığı bir çölde görülen devasa karıncaların peşine düşen güvenlik güçleri ve bilimciler, insansoyunu tehdit edebilecek bu felaketi önlemeye çalışır Them! (1954)'te. Peki insansoyu kendi varlığını tehdit edebilecek silahlara karşı karıncadan ibret al sözünü hatırlayabilecek midir? Bir bilimkurgu filmini daha iyi hale getiren en önemli noktalardan ikisini; düşünsel derinliği ve eleştiriyi içeren bir yapıt olan Them! (1954) ile tehlikeli ve düşüncesizce üretilmiş silahların neden olabileceği sorunlara karşı bir uyarı niteliği taşıyan bir mücadeleye konuk oluyoruz. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0047573/

İlginç filmlerin yönetmeni Werner Herzog, Antarktika gezisinde hem bu kıtanın bilimci sakinlerini hem de canlılarını ve coğrafyasını klasik bir bilim belgeseli anlatımının dışında, özel bir tür oluşturarak izleyicilerine sunuyor Encounters at the End of the World (2007)'de. Antarktika nasıl bir yerdir, burada geçmişte kimler araştırmalar ve keşifler yapmış, günümüzde nasıl bir yerleşim var, orada çalışan bilimciler hangi yollardan geçip buraya gelmiş ve şimdi neleri araştırmaktadır, bu soğuk ve yalıtık kıtanın fiziki koşulları nasıldır gibi soruların yanıtlarını zengin görüntüler eşliğinde veren, bir tür yolculuk Encounters at the End of the World (2007) belgeseli. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt1093824/

Bir grup erkeğin iyi bir gelir vaadiyle katıldığı, şiddet içermeme koşulu içeren yapay hapishane mahkumluğu ve bu hapishanenin gardiyanlığı görevinde bilimciler deneklerin davranışlarını gözlemler Das Experiment (2001) filminde. Otorite, itaat, başkaldırı, sağduyu gibi kavramlar deneklerde nasıl vücut bulacaktır? Düşündürme yanı baskın olan, sonlarına doğru aksiyon da içeren Das Experiment (2001); bilimcilerin, insanlar üzerindeki deneylerde hangi sınırlarda kalmaları gerektiğinden gücü ele geçirenlerin bunu kullanırken nasıl hastalıklı bir hale bürünebileceğine kadar birçok uca dokunan iyi bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0250258/

Ökkeş Uyanık ve ailesi, hayallerini süsleyen traktörün parasını biriktirmek için, satıp savıp, rivayete göre Taşı Toprağı Altın Şehir (1978) olan İstanbul'a gelir. Cahil ama saf aile burada yozlaşma, çürüme ve uyanıklık adı altındaki ahlaksızlıkla karşılaşır. Harika bir toplumcu film olan Taşı Toprağı Altın Şehir (1978); köyden indim şehre ve gecekondu yaşamı öyküsü üzerinden dört bir yanı sarmış adam kayırmacılık ve adam kazıklamacılık hallerinin öyküsünü başarılı bir şekilde anlatarak önemli eleştirilerde bulunuyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0280416/

Her bir bölümünde Güneş Sistemi'nin farklı noktalarını yakından tanımayı sağlayan, bu gezegenlerin geçmişini, haklarındaki araştırmaları ve oralara yapılmış yolculukları ayrıntılı bir şekilde anlatan, BBC yapımı, 5 bölümlük, ufuklar aşan bir bilim belgeseli The Planets (2019). Güneş'e en yakından en uzağa doğru Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün şeklinde yer alan uzay köşesinde milyarlarca yıllık bir zaman diliminin farklı anlarına uzanan bilim yolculuklarıyla bu gezegenleri tanımayı, haklarında birçok bilgi öğrenmeyi sağlayan, anlaşılır bir üslupla, zengin animasyonlarla anlatımını gerçekleştiren çok değerli bir belgesel The Planets (2019). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt10394800/

Uzay görevlerine insanların yerine robotların gönderilmesinin daha başarılı sonuçlar almayı sağlayacağı öngörüsünün test edildiği bir uçuşta, insan komutan ile robot mürettebat arasında geçenler üzerinden yapay olan ile doğal olanın çatışmasını, yerlerini kaybetmek istemeyenleri ekranlara taşıyan bir bilimkurgu Test pilota Pirxa (1979). Uzay görevlerinde yapay zekaya sahip robotların ne kadar başarı sağlayabileceği sorusu üzerinden ortaya çıkan bir görev uçuşu ile robotların insanları, insanın da robotu değerlendirdiği, doğal olan ile yapay olanın mücadelesine konuk olduğumuz değerli bir film Test pilota Pirxa (1979). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0080010/

18 Mart 1965'te, Belyaev ve Leonov'u içeren araçla gerçekleştirilen ve ilk uzay yürüyüşü ile tarihe geçen Voshod II uçusunu anlatan Vremya pervykh (2017); kozmonotların bu göreve hazırlanma sürecini, görev sırasında ve sonunda yaşadıklarını, komuta merkezi ile olan iletişimlerini bizlere sunuyor. Yer yer belgeselvari bir tarzla bu zorlu ve özel görevin çeşitli aşamalarına konuk olmayı sağlayan Vremya pervykh (2017); uzay aracını tasarlayanlar ve bu araçtaki kozmonotlar üzerinden, yani bir ekip işinin parçalarının bir aradaki çalışması ile beraber insanlık ve bilim adına da önemli olan bu uzay adımına götürüyor bizleri. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt6673840/

İzleyicilerini 12 Nisan 1961'e götüren Gagarin. Pervyy v kosmose (2013); Vostok I görevi kapsamında, uzaya giden ilk insan olan Yuri Gagarin'in (1934-1968) bu yolculuğuna, onun yaşamından ve kozmonotluk sürecinden çeşitli anlarla beraber konuk ediyor bizleri. Soğuk Savaş'ın önemli cephelerinden Uzay Yarışı'nda Rusların önemli başarılar elde ettiği zamanlardan birine, aynı zamanda insanlık ve bilim tarihinin önemli olaylarından birine, hem bu günü hem de bu günün kahramanı kozmonotun yaşamını anlatan bir kurguyla konuk oluyoruz Gagarin. Pervyy v kosmose (2013) adlı güzel filmde. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt2856930/

Jüpiter'in uydusu, bolca buz ve su içerdiği düşünülen Europa'ya yapılan insanlı keşif yolculuğunun belgeselvari bir anlatımı olan Europa Report (2013); bu yolculukta yaşananlar ve burada bulunanlar üzerinden öyküsünü işleyen bir bilimkurgusal beyin fırtınası. Aksiyon yaratma gibi bir kaygı taşımadan, bilimkurgusal bir öykünün bolca gerçekçilik ile beraber anlatıldığı bir film olan Europa Report (2013); insanlı uzay yolculuklarının en uzağını gerçekleştiren bir ekibin başından geçenleri başarılı bir şekilde işliyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt2051879/

Soğuk Savaş'ın önemli rekabeti Uzay Yarışı'nı konu alan Countdown (1967); Ay'a bir an önce gidip rakibine üstünlük kurmayı amaçlayan iki ülkenin acelesini, bu süreçte yaşanan siyasi ve psikolojik baskıyı hem bürokrasi hem de bir astronotun eğitilip göreve çıkması üzerinden anlatan iyi bir film. Astronotu bir birey olarak ele alan ve yaşadığı zorlukları, geçtiği aşamaları detaylı bir şekilde işleyen Countdown (1967); rekabetin önlemlerin ve emniyetin esnemesine izin vermeye başladığı bir ortamda hem bilim hem politika içerisinde geçen bir gerilim. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0062827/

NASA'nın Mars'a insanlı uzay aracı gönderme görevini, sonradan fark edilen bir sorun dolayısıyla iptal edip para ve itibar kaybetmek yerine aracı boş olarak gönderip geri getirmeyi ve alıkoydukları astronotları set çekimi ile Mars'ta yürütmeyi seçen yetkililerin planını, bu planın uygulanması sırasında yaşananlara anlatan iyi bir bilimkurgu Capricorn One (1978). İzlediklerimiz ve gördüklerimiz üzerine düşünmemizi sağlayabilecek cinsten bir çıkış noktasına sahip olmasıyla önem kazanan Capricorn One (1978); çıkar uğruna yapılan sahtekarlıkların, çıkarın insan yaşamının önüne geçişinin uç bir kurgusal örneğini sunuyor. Devletlerin, başkanların, makam sahiplerinin itibarlarını korumak, olumlu bir izlenim yaratmak; sermaye sahiplerininse bunu kaybetmemek için kusurlarını örtbas edip olabildiğince saklamaya çalışmak yönteminin peşine takılıp hiçbir değeri ve kuralı ön plana almadan kendilerini düşünmesini bilimkurgusal bir öyküyle başarılı bir şekilde işleyen bir film Capricorn O...

1977 yılında fırlatılan uzay araçları Voyager I ve Voyager II'nin (önce II, sonra I fırlatılmış; I daha hızlı) yapım sürecini, amaçlarını, yolculuklarını, bu süreçte edinilen verileri ve gerçekleştirilen keşifleri; görev almış bilimcilerle yapılan röportajlarla anlatan bir ufuk açıcı The Farthest (2017). Çok önemli bir tarihsel ve bilimsel olaya, sayesinde açılan pencerelere, insansoyunun öğrenme, merak etme ve keşfetme sürecinin bir parçasına, bilimin güzelliklerine, evrenin akla hayale sığmaz büyüklüğüne, bilinmezliğin içinden çıkartılan birkaç kırıntıya ve tüm bunların verdiği ilhama dair harika şeyler öğrenip, hissedip, düşünmeyi sağlayacak cinsten bir belgesel The Farthest (2017). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt6223974/

Yaşanmış olayları içeren, bir yaşamöyküsünü konu alan, 1970'lerde Sicilya'ya ve buradaki düzene konuk olmayı sağlayan I cento passi (2000); komünist bir gencin şehri yöneten ve çıkar ilişkileri kuran mafyanın yanlışlarını bas bas dile getirmesini, kurduğu radyoyu ve mücadelesini anlatan çok iyi bir film. Mafyanın hüküm sürdüğü bir düzende kurulan ilişkiler ve bunun gelenekselleşip kanıksanmış hale geldiği bir ortamda mafyanın kirlerini sözünü sakınmadan haykıran ateşli bir genç, verdiği mücadelenin öyküsüyle bizlere ulaşıyor I cento passi (2000)'de. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0238891/

Edebiyat uyarlaması filmlerin önemli yönetmeni Volker Schlöndorff, Homo Faber (1991)'de; duygu, sanat, yaratıcılık gibi değerleri ön plana alan bir kadın ve genç kızı ile mekanik şeylere, sayılara ve gerçeklere önem veren bir adamın yollarının kesişip ayrılmasını anlatan bir trajedi. Bir yol ve aşk filmi olma özelliğini de taşıyan Homo Faber (1991); Amerika'dan Fransa'ya, İtalya'dan Yunanistan'a uzanan bir yolculukla hem bir ilişkiyi ve geçmişi hem de duygularla gerçeklerin çatışmasını, kişinin kendi değerlerinin bazen onu çizebildiği kaderi resmeden değerli bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0102050/

İki Almanyalı dönemin sonlarında geçen Die Stille nach dem Schuss (2000); kendisini Doğu'ya yakın hisseden bir teröristin eylemlerine, Batı'da aranışına ve Doğu'da kontrollü bir şekilde, yeni bir kimlikle yaşamını kurmasına izin verilişine, bu hayatta yaşadığı zorluklara ve geçmişinin silinememesine dair iyi bir film. Terör ve devlet çatışmasını bir birey öyküsü ile beraber anlatan, bunu yaparken Doğu ve Batı Almanya'ya, iki farklı dünyaya konuk olmayı sağlayan, bir teröristin eski hayatını geride bırakıp yeni bir yaşama başlamasını ve karşılaştığı sorunları içeren, görünüşte özgür ama gözetim altında yaşayan bir kadının başından geçenleri konu alan değerli bir film Die Stille nach dem Schuss (2000). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0234805/

1944 yılının sonlarına, Nazi işgali altındaki Paris'in bu şekildeki son anlarına götüren Diplomatie (2014); kentin askeri valisi Choltitz'in, Hitler'den gelen şehri yakıp yıkma emrine itaat etmemesini, bu süreçte onu ikna eden bir diplomatın çabasını anlatan iyi bir film. Savaş gibi vahşi bir zamanda akıl, mantık, ahlak ve vicdan gibi kavramları ön plana çıkaran ve bunların varlığının yok oluşa karşı koyabileceğini gösteren bir öykünün içinde bir askerle bir diplomatın kurduğu dostluk; emre itaat mi yoksa akla ve vicdana uymak mı çatışmasının derinlerine uzanan değerli bir buçuk saat vadediyor Diplomatie (2014)'te. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt3129564/

Bir cadı efsanesinin anlatılageldiği bir ormana bu efsanenin izinde çekimler yaparak belgesel hazırlamak için giden üç genç yolunu kaybeder. Onların bu süreçte neler yaşadıkları yaptıkları el kamerası çekimleri ile bizlere yaşatılır The Blair Witch Project (1999) adlı özel filmde. Birçok korku filminde rastlanabilen çekim hileleri, animasyonlar, makyajlar gibi öğeleri içermeden anlatımını yalın ve gerçekçi bir şekilde yapmayı başaran The Blair Witch Project (1999); korkunun gittikçe gece yüzüne çıkmaya başladığı, hissettiren cinsten bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0185937/

Sahte belgesel türünün usta ismi Peter Watkins'in BBC için çektiği, 1746'da İskoçya'da yaşanan aynı adlı savaşı konu alan Culloden (1964); düzensiz ve kötü yönetilen isyancı ordusuyla düzenli ve modern İngiliz ordusunun kısa süren muharebesini, bu savaşta ve sonrasında yaşanan vahşeti anlatan değerli bir film. Savaşın öncesine, savaştaki tarafların üyelerine ve oraya nasıl geldiklerine ya da getirildiklerine de değinen Culloden (1964); elindeki yetkiyle yüzlerce insanın canını hiçe sayan beceriksiz kişilerden elindeki resmi yetkiyle vahşi uygulamaları yerine getiren üniformalılara kadar savaşın farklı taraflarını anlatırken savaş esnasında askerlerle yapılan röportajlara da yer veren kurgusuyla sahte belgesel türünün iyi bir örneğini sunuyor. İngilizlerin yarattığı vahşeti İngiliz resmi kanalı BBC'nin filmleştirip yayınlaması, bu savaşta ve savaşın ardından gerçekleştirilen insanlık dışı uygulamaları eleştirmesi de övgüye değer yönlerden biri. Filmin Türkçe altyazısını ...

19. yüzyılın ikinci yarısında Kore'de geçen Chihwaseon (2002); bir ressamın yaşamöyküsüne, hayatında nelerle karşılaştığına, sanatını nasıl şekillendirdiğine, yerleşmiş beğenilere bakışına ve bir döneme dair, derinlikli ve çok iyi bir film. Bir sanatçının bağımsız ve aykırı ruhunu yansıtışının yanı sıra onun da toplum içinde, ülke içinde olup bitenlerden ayrı bir yerde kalamayışını siyasi boyutla beraber işleyen Chihwaseon (2002); yetenekli ve ayrıksı bir ressamın sanat çevrelerinde ve sanatı bir güç ya da ticaret aracı olarak görenler arasında geçen zamanlarına, resim sanatı üzerine çeşitli tartışmalara dair zengin bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0317234/