İyi Ki Filmler Var

Hapisten kaçan bir soyguncunun yani ahlaksızın; saklanma, eski defterleri açma ve kapatma, ülkeden çıkmadan önce cebini doldurma ve iş tuttuğu, ahlaksızca davranan ahlaksızlardan öç alma öyküsünü, onu adım adım takip eden bir komiser açısından da, acelesi olmadan anlatan bir suç filmi Le deuxième souffle (1966). Bazı suç filmleri polislerin tarafından bazıları ise suçluların tarafından öyküsünü anlatırken Le deuxième souffle (1966) bu örneklerden ikincisinde yer alıyor. Soygunun ya da masum insanları öldürmenin kötülüğünden ziyade bunların nasıl gerçekleştiğine, suç dünyasındaki insanların aralarında nasıl ilişkiler ve kurallar olduğuna kendi atmosferi içerisinde konuk ediyor izleyicilerini. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0060305/

Sadık Şendil'in aynı adlı oyunundan uyarlanan, Türk tiyatrosu klasiğinin filmi Kanlı Nigar (1981); ezilen ve sömürülen bir kadının bunlar yüzünden düşmesini, kalkmasını bilmesini, zekası ve güzelliğiyle işleri yoluna koymasını, namus bekçisi görünen namussuzları ve gönül ilişkilerini konu alan keyifli bir eser. Türk tiyatrosunun geleneksel karakterlerini içeren, toplumun ahlak anlayışını ve içinde geçtiği dönemin yaşam biçimini işleyen Kanlı Nigar (1981); uğradığı haksızlıklar ve kötülüklerle hayatı düşürülerek başlayan bir kadının yıllar içerisinde nam salmasını, içinde bulunduğu şartlara ustaca uyum göstermesini, zamparaları ve aşıkları anlatan, komedi tonunda, birçok tanıdık simayı içeren değerli bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0252589/

Çoğunluğu mezarlıkta geçen ender filmlerden olan Garip Bir Koleksiyoncu (1991); yıllardır mezarlık bekçiliği yapan bir adamın sık sık ölüm ve dünya meşgalelerinden el etek çekmek üzerine düşünmesi, bu işten ayrılmasını isteyen karısının bir doktor tutup onu iyileştirmek istemesi, mezarcı ve doktorun arkadaşlığı üzerine düşündürücü bir film. Kendine ait bir derdi ve anlatmak istediği bir düşüncesi olan filmlerden Garip Bir Koleksiyoncu (1991); dünyevi bir yaşama kapılıp gitmek yerine inançları doğrultusunda öbür dünyadaki yaşamına da hazırlanan ve sık sık, mesleği dolayısıyla da bu konular üzerine düşünen bir adamın ayrıksılığına, çevresinin onu uyumsuz bulmasına, mezarlık bekçisinin yalın yaşamına ve görüşlerine dair değerli bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt4038968/

Kimilerince "onlar zaten düşmüş insanlar, toplumda yerleri yok" olarak görülen kişileri birer insan olarak, duyguları ve düşünceleri ile, maruz kaldıkları ve yaşamak istedikleri ile anlatan, Beyoğlu'nun arka sokaklarına, gece hayatına dair, Kültür Bakanlığı desteğiyle gerçekleştirilmiş çok iyi ve özel bir film Gece, Melek ve Bizim Çocuklar (1994). Türk sinemasına birçok hazine hediye etmiş Atıf Yılmaz'ın çok değerli filmlerinden bir diğeri olan Gece, Melek ve Bizim Çocuklar (1994); cinsel öğe ya da nefret nesnesi olarak algılanabilen gece hayatı insanlarının arasına izleyicilerini götürerek onların da duyguları, sevgileri, iyilikleri, kötülükleri, hayalleri, yaptıkları, yapamadıkları olan kişiler olduğunu bizlere insancıl şekilde hatırlatan bir yapıt. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt1556154/

Oktay Arayıcı'nın aynı adlı oyunundan uyarlanan Rumuz Goncagül (1987); annesiyle yoksul bir yaşam süren orta yaşlı bir kadının varlıklı bir koca bulmak için annesinin de zoruyla gazeteye ilan vermesi, talipleri değerlendirmeleri, ulaşılamayanlara ulaşma umudu, iyi ve kötü niyetler, çalışıp kendi yaşamını kendin kurmak üzerine. Bir toplumsal durumu, bir kadının aileden kopamaması ve mesleksizliği yüzünden iş hayatında da olamaması durumunu, ekonomik yüklerin varlıklı koca arayışına çıkartmasını, kadını varlık kazanma aracı olarak gören bazı erkekleri, yalan duyguları ve gerçek duyguların samimiyetini anlatan güzel bir oyun ve film Rumuz Goncagül (1987). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0263954/

Bergama ve İstanbul'da geçen, bir kadın doktorun kasabanın genelevinde çocukluk arkadaşına denk gelmesini ve onunla yeniden dostluk kurmasını, beraber yaşamalarını, elalemin laf etmesini, büyük şehre kaçışı; saf duyguların güzelliğini, kültür çatışmasının ve kıskançlığın zorluklarını konu alan, leziz bir film Düş Gezginleri (1992). Eğitimli ve saygın bir iş sahibi de olsa dul olduğu için kasabadaki bağnaz erkekler tarafından bir tür lokma olarak görülen bir kadınla zaten genelevde olduğu için değersiz görülen bir kadının yıllar sonra bir araya gelişi ile saf duyguların çiçek açtığı, bu güzellikten uzak insanların bunu kötülükleri ve anlayışsızlıkları ile hırpaladığı; okumuş ve maddi durumu iyi kentlilerin yaşam biçimi içerisinde yapamayan eski bir hayat kadınının bu ortamdan kopuşu, arkadaşlığın ve yakınlığın yitimi ve bunun verdiği acı harika bir film olan Düş Gezginleri (1992)'nin anlattıkları arasında. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0456932/

Az sayıdaki meşhur siyahi ressamlardan biri olan Jean-Michel Basquiat'nın (1960-1988) yaşamını konu alan Basquiat (1996); sokak sanatçılığından galerilere ve Andy Warhol'la dostluğa uzanan kısa ve etkili bir kariyere, bohem bir yaşama, ünlü olmayla beraber gelen pazarlayıcılara ve sanat çevrelerine dair bir biyografi. Kendi halinde, kendi tarzıyla var olan, sokaklarda grafiti yapan, bir müzik grubunda çalan bir ressamın keşfedilmesiyle başlayan ün yolculuğu, sanat dünyasından edindiği dostlar ve maruz kalmak zorunda kaldığı profesyoneller, kendi iç dünyasında yaşaması Basquiat (1996) adlı bu güzel biyografi filminin evreninde izleyicilerle karşı karşıya. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0115632/

Çok temel ve de çok da gerekli bir konuyu işleyen değerli bir film olan Kuroi ame (1989); 6 Ağustos 1945 sabahı Hiroşima yakınlarında olan bir ailenin ve akrabaları genç bir kızın o gün neler yaşadıklarını, 5 yıl sonra hala hayatta olsalar da radyasyonun yaptıklarına, radyasyon maruziyetinin genç kızın evlilik olasılıklarına etkisini anlatan insancıl bir yapıt. Sıradan insanların yaşamları üzerinden atom bombasının anlık etkisini ve yıllar boyunca süren etkisini ve toplumda bıraktığı izleri belki binlercesi yaşanmış bir öykü ile anlatan Kuroi ame (1989); bu büyük saldırıdan sağ olarak kurtulmuş insanların yaşamlarının hem hastalık yüzünden hem de artık doğurgan olamayacakları düşüncesiyle nasıl zorlaştığını, savaşın yaralarını hayatlarında taşıyan kişilerin dramını konu alıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0097694/

Kayıp senatörün bedeninin nerede olduğunu bilen bir avukatın intiharına tanık olan bir çocuğun peşine mafya düşer The Client (1994) filminde. İntihardan önce adam çocuğa senatörün yerini söylemiş midir, çocuğun iyi bir avukata ihtiyacı var mıdır? Bir avukatın müvekkilini sahiplenip onunla duygusal bağ kurması ve böylece profesyonellikten çıkılıp eylemlerin insancıllık bağlamında şekillenmesi, bunun ortaya çıkardığı riskler; sorunlu bir aileye sahip zeki ve cesur bir afacanın başına gelenler, derdi vali seçilmek için oy toplamak olan bir savcı The Client (1994) filminde anlatılanlar arasında. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0109446/

Namlı ve yaşlanmaya başlamış bir kovboy, kansere yakalandığını ve hastalığının ilerlediğini öğrenince doktorunun önerisiyle bir kasabaya yerleşip ölümünü beklemeye başlar The Shootist (1976)'da. Namı peşinden gelen bu adam yaşadığı gibi mi yoksa yatağında mı hayatını tamamlayacaktır? Çatışmalardan ziyade geçmişinde bu çatışmaları defalarca yaşamış ünlü birinin ölümü doğal ya da kendisine yaraştırdığı yollardan beklemesine dair özel bir western olan The Shootist (1976); ağır bir hastalığa yakalanmış bir kişinin bu süreçte kurduğu ilişkilere, hayata son bir bakış atmasına, son bir hizmette bulunmak istemesine dair, insancıl yanlarıyla da öne çıkan bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0075213/ Not: Filmin Türkçe altyazısı ne yazık ki çok kötü durumda ve umarım  buradaki diğer filmler gibi o da iyi bir altyazıya kavuşur.

Bir sinemasever olarak, sosyal medyanın popülerleşmesiyle beraber sıkça karşılaşılmaya başlanan bir kalıptan son derece rahatsız oluyorum. O kalıp da bir konu hakkında bir paylaşım yapılırken bunun bir hapa, bir pakete dönüştürülüp sunulması. Örneğin En İyi 5 Korku Filmi, Hollanda'da Geçen 3 Unutulmaz Film, Psikoloğum Diyenlerin Kaçırmaması Gereken 12 Film, Erotizmin Doruklarından Kopup Gelen 14 Film, Çığır Açmış 7 Yönetmen, Aykırı Filmlerin Atası Sayılabilecek 6 Eser... Bu kalıplar sadece sinema bağlamındaki paylaşımlarda değil, edebiyattan resme ve müziğe kadar birçok alanda da kullanılabiliyor. Başlıklara katılan anlamsız, abartılı, ilgi çekeceği sanılan iddiaların eleştirisi bir yana, bu tip paylaşımlardaki sayılar ayrı bir eleştiri konusu. Ben daha ziyade buna odaklanmak için geçtim klavye başına. Belirli bir konu belirli bir sayı ile kısıtlanmış oluyor sayısal vurgu yapılınca. Bazen öyle geniş, öyle zengin konular vardır ki 12 deseniz de yetmez, 22 deseniz de. Yani hangi sayı...

İzleyicilerini bir Amerikalı turistin gözünden 1988 yılında Burma'ya (Myanmar'a) götüren Beyond Rangoon (1995); on yıllardır devam eden askeri rejime karşı gerçekleştirilen demokrasi hareketlerine, bunlara şiddetle yanıt verilmesine, yaşanan acılara ve verilen mücadeleye dair iyi bir film. Ülkenin asker ve rahip kökenli insanlarını; bir yanda şiddeti, öbür yanda ise barışçıl yaklaşımı ve dinginliği kendisine yol bellemiş görüşleri, dönemin Burma'sını (Myanmar'ını) ve buradaki siyasi atmosferi başarıyla anlatan değerli bir film Beyond Rangoon (1995). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0112495/

İngiltere'nin sanayi şehri Sheffield'da geçen The Full Monty (1997); orta yaşlı ve işsiz birkaç adamın iş bulma kurumundan umudu kesip iyi para kazandırdığını düşündükleri, kadınlara özel striptiz şovu yapma işine girmesine, utanç ve zorlukla da olsa bu işe hazırlanmalarına dair insancıl bir film. Maddi sorunlarla boğuşan işçi sınıfından karakterleri içeren The Full Monty (1997); işsizliğin hüküm sürdüğü bir ortamda kendi anlayışlarına uygun olmayan bir işe ısınmaya başlayan birkaç arkadaşın dans, müzik ve erotizmi bir araya getiren bir gösteriyle iyi bir gelir elde etme hayaline, ilişkilerine ve birbirlerine gösterdikleri dostluğa dair güzel bir film. Sıradan bedenlere sahip insanların da bedenleriyle barışık olabileceğine, bedenden ziyade o bedenin nasıl kullanıldığının, o bedenin sahibinin nasıl biri olduğunun, nasıl ilişkiler kurduğunun çok daha önemli olduğunu izleyicilerine hatırlatan öyküsüyle de özel bir konuma sahip The Full Monty (1997). Filmin imdb profili:  https:/...

Yoksul bir aileye sahip, komünist Polonya'da yaşayan iki kardeşin batıda ve gelişmiş bir ülkede yaşama isteği onları bir tırın bölmesinde yüzlerce kilometrelik bir yolculuğa çıkarır 300 mil do nieba (1989) filminde. Mülteci olmak durumunu iki kardeşin sıradışı ve zorlu yolculukları üzerinden işleyen 300 mil do nieba (1989); çocukları kaçan ailelerin karşılaştığı psikolojik ve adli sorunları, Danimarka'ya sığınan kardeşlerin buradaki statüsü ve ilk günlerinde yaşadıkları süreci de anlatarak gerçek bir olaydan esinlenilerek çekilmiş bir yolculuğa konuk ediyor bizleri. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0096740/

Doğrudan güzel sanatlar lisesini konu alan ender filmlerden olan Fame (1980); öğrencilerin bu okula giriş sürecinden yıllar içerisinde aldıkları eğitime ve mezuniyetlerine uzanırken dans, müzik veya oyunculuk alanlarında kendilerini geliştirmeye çalışan bu gençlerin hayatlarına, sorunlarına, ilişkilerine konuk ediyor bizleri. Bir büyüme öyküsünü, birçok ana karakter ve onların bazılarının ebeveynleri üzerinden başarıyla sunan Fame (1980); güzel sanatlar lisesi öğrencisi olmak, bir sanatçı adayı ve aynı zamanda bir lise öğrencisi olmak durumunu, ergenliğin ve okul yaşamının onlara getirdiklerini, geleceğin yıldızlarını ve maalesef bazı işsizlerini,  ailenin çocuğun yaşamı üzerindeki etkisini, hayatın gerçeklerini çok yönlü bir şekilde ve gençliğin dinamizmini yansıtan tarzıyla anlatıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0080716/

Bu yazıyı yazmak aklıma Fame (1980) adlı güzel filmi izlerken geldi. Bir güzel sanatlar lisesinin öğrencilerinin buraya girişi, burada geçirdiği yıllar, aldıkları eğitim, okullarıyla ve birbirleriyle kurdukları ilişkiler, ailevi ya da sosyal sorunları bir arada anlatılıyor. Filmi izlerken bu yapıtı nasıl tanımlarım diye düşünürken aklıma "her biri farklı öykülere sahip karakterleri içeren" kalıbı geldi. Bu aklıma gelirken bunun bir kalıp olduğunu düşünmemiştim ama sonrasında, üzerine düşününce ve bu yazıyı yazarken bunu kalıp olarak dile getirmek istedim. Başka filmlerden bahsederken de bu kalıbı kullandığımı fark ettim. Aslında bu, benim o kalıbı kullanmamdan ziyade o filmlerin yapısıyla alakalı bir şey. Bazı filmlerde, bazı tiyatro oyunlarında, bazı romanlarda yer alan karakterler belli bir tarafı, belli bir noktayı, belli bir düşünceyi, belli bir sorunu temsil, ifade etmek için varlar. Bir kurgusal yapıtın bir tür matematiksel formülü yansıtması bazen aklıma yatan ve hoşum...

Başkan'ın dublörü olarak işe getirilen bir işçi bulmacı, kaza sonrasında dublörlükten başrole terfi eder Dave (1993)'te. Siyaseti kirli emelleri için kullanan yardımcılarının baskısı altında bu saf adam başkanlık koltuğunu iyi şeyler yapmak için değerlendirebilecek midir? ABD başkanı olmak konusunu bir tür fantastik komedi haline getirerek tatlı bir tonla işleyen Dave (1993); hala iyi şeyler yapılabileceğine dair umut verirken samimi, içten ve iyi niyetli olmanın çoğu kere kazandırabileceğini gösteren keyifli bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0106673/

Yakın arkadaşı olan bir milletvekili tarafından yardımı istenen bir adam, bu süreçte rüşvet ve yolsuzluk kayıtlarının tutulduğu bir dosyayı eline geçirir Mort d'un pourri (1977) filminde. Arkadaşını koruyup rüşvet ve yolsuzlukları ortaya çıkarabilecek, halkın gücünün bunlardan üstün gelmesini sağlayabilecek midir yoksa yine zorbalar mı kazanacaktır? Polisiye tonunda bir politik drama olan Mort d'un pourri (1977); yöneticiler olarak görülen seçilmişlerden bazılarının, onlardan çok daha güçlü konumda bulunanlar tarafından nasıl yönetildiğini, kurulan derin ve karmaşık ilişkilerin perde arkasında nasıl bir yönetim gerçekleştiğini, para ve gücün nasıl tehlikelere ve sorunlara dönüştüğünü anlatan iyi bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0076410/

İzleyicilerini bir ıslahevine götüren soğuk ve çarpıcı bir yapıt olan Scum (1979); burada tutulan çocukların gördükleri baskıya, kişiliklerinin var olmasına izin verilmemesine, belirlenmiş kuralların ve cezaların dümdüz uygulanarak sorunların giderileceğini ummaya, yaratılan sistemin işlememesine dair çok iyi bir film. Bir ıslahevini tüm çıplaklığıyla anlatmaya çalışan bir yaklaşıma sahip Scum (1979); farklı karakterlerinin öyküleri ve sorunları, buraya nasıl geldikleri, ıslahevi yöneticilerinin ve çalışanlarının bu insanları iyileştirmek ya da geliştirmek yerine tüm bunlardan ne kadar uzak eylemlerde bulundukları, yararlı olacağı düşünülerek kurulan bir sistemin nasıl anlamsızlaştığını anlatan, çok değerli eleştiriler içeren önemli bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0079871/