İyi Ki Filmler Var

İran'ın Hürmüz Boğazı yakınlarındaki liman kenti Bender Abbas'ta (Abbas Limanı) geçen Davandeh (1984); gemileri, uçakları seven kimsesiz bir çocuğun nadiren de olsa çocukluğunu yaşayabildiği anlara, küçük yaşta büyük zorluklarla mücadelesine, yaşama uğraşına ve koşuşuna, koşanlara atılan çelmelere dair çok iyi bir film. Bir çocuğun bir liman kentinde şişe toplayıcılığından su satıcılığına, su satıcılığından ayakkabı boyacılığına kadar çeşitli işlerle geçimini sağlama çabasına, ona benzer çocuklarla dostluğuna ve mücadelesine, çocuk oyunlarına, okuma yazma öğrenme uğraşına konuk eden özel bir film Davandeh (1984). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0088992/

Tahran kent merkezinde ve bu şehrin yakınlarında, kırsalda geçen Avaze gonjeshk-ha (2008); bir devekuşu çiftliğinde çalışan ama işten çıkarılan üç çocuk babası bir adamın motosikletiyle taksicilik ve yük taşımacılığı yapmaya başlamasını, kızının bozulan işitme cihazının yenisini almak için çabalamasını anlatan çok güzel bir film. Çocukların bile para kazanma hayalleri kurmak zorunda kaldığı bir yoksulluğun içinde, geçim derdi sıkıntısıyla geçen Avaze gonjeshk-ha (2008); hem çocukların saf hayallerini hem de tüm yokluklara rağmen dürüst kalabilen insanların yaşadıkları zorlukları konu alan değerli bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0997246/

Hapisten molla kılığına girerek kaçan bir hırsızın imamsız bir sınır köyünün sahte imamı olarak kaçak hayatı yaşamasını, sınırı geçmek için fırsat kollarken yaşadığı çevredeki insanların hayatına dokunmasını anlatan çok güzel bir film Marmoulak (2004). Hem dinî bir bakış açısına hem de insancıl bir yaklaşıma sahip olan, komedi ile dramı bir arada içererek öyküsünü anlatan Marmoulak (2004); bir mahkûmun mahkûmiyetine, yarım özgürlüğüne; eğreti bir imamken doğallığı, yaşamdan edindikleri ve deneyimleri, hayata bakış açısı ile cemaatinin dine ve camiye gelmeye daha çok ilgi duymasını sağlamasına, sorunlara kendi usulünce çözümler üretmesine dair çok keyifli ve samimi bir film. İran'da din adamı olmak, bunun âdeta dokunulmazlığından yararlanmak, din adamlarının halk üzerindeki etkisinin kullanılması üzerine de düşündürücü bir film Kertenkele (2004). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0416960/

Kocası öldüğü için töre gereği onun kardeşiyle evlenmesi istenen Reyhan Hanım hem bu âdete karşı mücadele vererek ataerkillerin kendilerini lekelenmiş hissetmesine sebep olur hem de eşinden kalan kamyoncu lokantasını işleterek yaşamını sürdürmek, çocuklarına bakmak ister; Café Transit (2005) adlı, bol yemekli, bol yolculu, çok dilli, pek lezzetli filmde. Dul kalmış bir kadının İran'da hangi geleneklerle ve nasıl bir bakış açısıyla karşılaşabileceğine, kendi başına bir kamyoncu lokantasını işletmek isteyen bir kadının burada nasıl ayıplanabileceğine dair bir film olan Café Transit (2005); bir kadının var olma ve onun varlığını boyunduruk altına almak isteyenlere karşı koyma mücadelesini insancıl bir tarzla, başarılı bir şekilde anlatıyor. İran'ın kuzeybatısında, Türkiye sınırına yakın bir yerde geçen, bolca Azerice ve Türkçe de konuşulan, farklı uluslardan tır şoförlerinin de durduğu bir uğrak yerine dönen, lezzetli yemekleri içeren kamyoncu lokantası Café Transit (2005) filmini...

Irak-İran Savaşı (1980-1988) sırasında ailesi öldürülen bir çocuk, bombalardan kaçmak için bir kamyona atlar ve kendisini evinden çok uzakta, bir köyde bulur. Ona bakan, oğluymuş gibi onunla ilgilenen bir ev hanımı bu çocuğun savaş travmasını atlatmasına yardımcı olmaya çalışırken bir yabancıyı köye getirdiği için dışlanışıyla da mücadele eder Bashu, gharibeye koochak (1989) filminde. Savaşın bir çocuğun üzerinde yarattığı travmayı ve bir annenin bu çocuğa sahip çıkışını merkezine alan Bashu, gharibeye koochak (1989); köy yaşamı ve yöre halkının yaşam biçimi üzerine de zengin manzaralara ve sahnelere sahip, insancıl bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0096894/

Eski eşinden bir çocuk sahibi, yeni bir evlilik yapmış orta yaşlı bir kadının arabasına on farklı yolculukta Tahran sokaklarında konuk olduğumuz Dah (2002); anne ve oğul ilişkisi, erkeklere göre hareket etmek gereken bir toplumda yaşamanın zorlukları, böyle bir toplumda kadın olmak, bağlılık ve bağımsızlık gibi konuları işleyen değerli bir film. Tamamı arabada ve sadece iki açıyla çekilen Dah (2002) filminde zaman zaman misafir yolcuların zaman zamansa sürücünün yüzünü görerek çeşitli sohbetlere konuk oluyoruz. İyi bir film çekmek için en iyi kameralara ve en gelişmiş teknik olanaklara ya da büyük bütçelere sahip olmak gerekmediğini bir kez daha hatırlatan cinsten bir film olan Dah (2002); orta yaşlı bir kadının yaşamı ve aracına aldığı kadınlar ile girdiği iletişim üzerinden bizleri İran'a konuk ediyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0301978/

2. sınıf öğrencisi Mina, okul sonrasında annesi onu almaya gelmeyince eve kendi başına dönmeye kalkar Ayneh (1997) filminde. Artık filmde oynamaktan vazgeçen Mina, canlandırdığı karakteri bırakıp set ekibinden ayrılır. Bu sefer gerçek hayatta kendi başına evine gitmek üzere Tahran sokaklarını arşınlar. Film ile gerçeğin iç içe geçtiği harika bir film olan Ayna (1997); bir çocuğun saflığını yansıtan kurgusu ve gerçekliği ile bir film yapma filmi olmanın ötesine geçiyor. Aynı zamanda çocukla ilgilenen ve ilgilenmeyen insanları, İran halkına, İran sokaklarında evlerine gitmeye çalışan insanlara ve onların çeşitli sohbetlerine Mina'nın üzerindeki mikrofon aracılığıyla konuk oluyoruz bu çok değerli eserde. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0117056/

Kendi çocuğunun ev ödevlerini yapmakta zorlandığını gören Abbas Kiyarüstemi, bir okula giderek çocuklarla ve ebeveynlerle röportajlar yaparak eğitim sisteminde ne gibi sorunlar olduğunu gözler önüne sermeye çalışıyor Mashgh-e Shab (1989) belgeselinde. Çocukların baskı altında eğitim almasının, yoğun ödevlerinin, ödülden ziyade ceza ile sıkça karşılaşmalarının, öğretmenlerden ebeveynlere kadar birçok kişinin zorla güzellik elde etmeye çalışmasının ve eski yöntemleri yeni nesil çocuklara uygulayan, yeterli ve insancıl ve bilimsel bir eğitime sahip olmayan eğitimsiz öğretmenlerle ebeveynlerin neden olduğu kötü eğitimin bir portresi Ev Ödevi (1989) adlı değerli çalışma. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0097843/

İran'da bir köşkte geçen Shatranj-e baad (1976) filmi; annesinin mirasına konmuş üvey babası ile beraber yaşayan bir kadın ile kadının mirasına konmak için ona yaklaşmaya çalışan iki kardeşin mülkiyet uğruna her yol mübah mıdır sorusunun peşinden gittiği otantik bir eser. Sahip olduğu atmosferi güçlendiren köşk ortamıyla ve bu evin içindeki eşyalarla adeta bir müzede gibi geçen Rüzgârın Satrancı (1976) filmi; miras ve mülkiyet kavgalarının yol açtıklarına ve insanın bunlar uğruna gözünü karartmasına dair iyi bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0318069/

Evlenmek üzere olan gündelikçi genç bir kadın, hali vakti yerinde bir ailenin çalkantılı evliliğine taraf olarak konuk olduğu bir gün geçirir Chaharshanbe-soori (2006) filminde. Evlilik ve kadın erkek ilişkileri üzerine yapılmış çok iyi bir film olan Çarşamba Ateşi (2006) filminde henüz evlenmemiş ve bu yaşamı deneyimlememiş bir genç kadın gelecek için bolca ders çıkarabileceği bir gün yaşar. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0845439/

17 yaşında hayalperest bir gençken bir polisi bıçaklayan Muhsin Mahmelbaf'ın bu anısını söz konusu polisi de esere katarak filme dönüştürdüğü Nun va Goldoon (1996)'da gerçeğin ve gerçekten umulanların ortaya çıktığı gerçek bir eser izliyoruz. Gerçekliği yeniden yaratmak konusunu işleyen Ekmek ve Çiçek (1996), bir film yapma filmi olarak da ilerleyen kurgusuyla bizleri genç Mahmelbaf'ın gençliğine ve genç polisin gerçeklerle yüzleşmesine götürüyor. Filmin imdb profili: h ttps://www.imdb.com/title/tt0117214/

Doğduklarından beri, görme engelli anneleri ve yaşlı babaları tarafından evde hapsedilmiş olan 12 yaşındaki ikiz kardeşler Zehra ve Masume, komşularının şikâyeti üzerine sosyal hizmetler görevlisinin denetimine bırakılır Sib (1998) filminde. Sosyal hizmetler görevlisinin ebeveynlerle olan iletişimi, çocukların evde hapsedilmesini yanlışlığını anlatma çabası; ebeveynlerin kendi dünyalarından kendilerini haklı gören sebepleri ve Zehra ile Masume'nin çevresiyle kurduğu ilişki belgeselvari bir gerçekçilikle anlatılıyor Elma (1998) filminde. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0156901/

İran-Irak sınırında yaşayan ve kaçakçılıkla geçinen insanların yaşamını anlatan Zamani barayé masti asbha (2000) filminde kardeşi Madi'nin iyileşmesi için elinden gelen her şeyi yapmaya çalışan Eyüp'ün ve ailesinin dramı etrafında bölge halkının nasıl ve ne şartlar altında yaşadığı da gösteriliyor. Zorlu bir coğrafyada yaşayan insanların tehlikeli kaçakçılık mesleğine mecbur kalmaları, yöresel gelenekler ve tüm bunların içerisinde çocukların daha büyümeden çeşitli zorluklarla mücadele etmek zorunda kalmasına neden olan sefalet sorununu işleyen değerli bir film Sarhoş Atlar Zamanı (2000). Türkiye'den, kaçakçıların yaşamını anlatan bir film için: Katırcılar (1987) Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0259072/

Arabasıyla Tahran sokaklarında gezen Bedii Bey hayatında verdiği önemli bir kararı yerine getirmesine yardımcı olacak birini aramaktadır. Film boyunca arabasına genci yaşlısı farklı farklı insanları alan Bedii Bey onlarla sohbet ederek kendisine yardımcı olmaları için teklifte bulunur. Mutsuz ve yaşama motivasyonunu kaybetmiş bir adamın öyküsünün anlatıldığı Ta'm e guilass (1997) filmi intiharı ve yaşamı felsefi açıdan da sorgularken bunu son derece sade ve gerçekçi bir şekilde, farklı karakterlerin Bedii Bey ile girdiği diyaloglar üzerinden yapıyor. Bu karakterler ona hem düşünsel hem de fiziksel anlamda yardım edemezken aracın son yolcusu olan yaşlı Bagheri Bey onu konuşma yeteneğiyle beraber geçmişte yaşadığı benzeri zamanları, çeşitli anıları ve düşüncelerini anlatarak yaşama çağırır. Abbas Kiyarüstemi Ta'm e guilass filmiyle 1997 yılında (o sene ödül iki filme birden verilmiş; diğer film:  Unagi ) Altın Palmiye Ödülü'ne de layık görülmüş. Filmin imdb profili:...

Bir edebiyat uyarlaması olan Gaav (1969) filminde köyün tek ineğine sahip olan ve ineğini canı kadar seven Hasan kaybettiği ineğinin acısını kaldıramaz. Köy halkı Hasan'ın kaybının acısını bastırmak için ona yardımcı olmaya çalışır. Siyah beyaz fotoğrafik karelerle, köy yerinin sadeliğiyle, yerel ritüelleri yansıtışıyla ve hayvan sevgisinin etkileyici bir türüyle İnek (1969) filmi harika bir eser. Hasan'ın ineğine olan bağlılığı karşısında duygulanmamak elde değil... Film Gulam Hüseyin Saedi adlı İranlı yazarın Yapı Kredi Yayınları'ndan Bayel Ağıtçıları adıyla çıkan kitabındaki İnek adlı hikâyeden sinemaya aktarılmış. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0064356/