İyi Ki Filmler Var

Uzay görevlerine insanların yerine robotların gönderilmesinin daha başarılı sonuçlar almayı sağlayacağı öngörüsünün test edildiği bir uçuşta, insan komutan ile robot mürettebat arasında geçenler üzerinden yapay olan ile doğal olanın çatışmasını, yerlerini kaybetmek istemeyenleri ekranlara taşıyan bir bilimkurgu Test pilota Pirxa (1979). Uzay görevlerinde yapay zekaya sahip robotların ne kadar başarı sağlayabileceği sorusu üzerinden ortaya çıkan bir görev uçuşu ile robotların insanları, insanın da robotu değerlendirdiği, doğal olan ile yapay olanın mücadelesine konuk olduğumuz değerli bir film Test pilota Pirxa (1979). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0080010/

18 Mart 1965'te, Belyaev ve Leonov'u içeren araçla gerçekleştirilen ve ilk uzay yürüyüşü ile tarihe geçen Voshod II uçusunu anlatan Vremya pervykh (2017); kozmonotların bu göreve hazırlanma sürecini, görev sırasında ve sonunda yaşadıklarını, komuta merkezi ile olan iletişimlerini bizlere sunuyor. Yer yer belgeselvari bir tarzla bu zorlu ve özel görevin çeşitli aşamalarına konuk olmayı sağlayan Vremya pervykh (2017); uzay aracını tasarlayanlar ve bu araçtaki kozmonotlar üzerinden, yani bir ekip işinin parçalarının bir aradaki çalışması ile beraber insanlık ve bilim adına da önemli olan bu uzay adımına götürüyor bizleri. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt6673840/

İzleyicilerini 12 Nisan 1961'e götüren Gagarin. Pervyy v kosmose (2013); Vostok I görevi kapsamında, uzaya giden ilk insan olan Yuri Gagarin'in (1934-1968) bu yolculuğuna, onun yaşamından ve kozmonotluk sürecinden çeşitli anlarla beraber konuk ediyor bizleri. Soğuk Savaş'ın önemli cephelerinden Uzay Yarışı'nda Rusların önemli başarılar elde ettiği zamanlardan birine, aynı zamanda insanlık ve bilim tarihinin önemli olaylarından birine, hem bu günü hem de bu günün kahramanı kozmonotun yaşamını anlatan bir kurguyla konuk oluyoruz Gagarin. Pervyy v kosmose (2013) adlı güzel filmde. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt2856930/

Maksim Gorki öykülerinden uyarlanan, 20. yüzyılın başlarında Rusya'da geçen, Moldova'da çekilen Tabor ukhodit v nebo (1976); Çingenelerin göçebe yaşamlarını, at çalmakla geçinmeye çalışmalarını, modern dünyadakilerin onlara nasıl baktığını genç bir Çingene güzeline aşık olan bir adam üzerinden anlatan iyi bir film. Kültürel zenginliklerle, bol bol kır ve dağ çekimi, müzik ve atlarla dolu olan Tabor ukhodit v nebo (1976); Çingene yaşamına bir aşk öyküsü aracılığıyla konuk ederken bu insanların nelerle ilgilendikleri, nasıl değerleri olduğu gibi konuları onlardan etkilenenler ve nefret edenler ya da sadece onları sömürmek isteyenler arasından anlatımını gerçekleştirerek ele alıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0073781/

Batı'nın SSCB kötüleyen filmlerinden, politik komedi türündeki Moscow on the Hudson (1984); Moskova'da bir sirkte çalışan bir müzisyenin New York turnesinde kapitalizmin baştan çıkarıcı yozlaşmışlığına aldanarak ABD'ye iltica etmesini, burada diğer göçmenlerle kurduğu ilişkilerle yeni bir yaşama başlamasını anlatıyor. Çekildiği dönemde iki kutuplu dünyanın bu iki ucunu yani SSCB ve ABD'yi kendi bakış açısından deneyimleten bir film olan Moscow on the Hudson (1984); ABD'nin, işsizlik ya da can güvenliği gibi çeşitli sorunların yaşanabildiği bir yer olsa da özgürlükler ve fırsatlar ülkesi olduğunu, birçok göçmenin buraya gelmek, bu şanstan yararlanmak istediğini söyleyen, bunu yaşarken zorluklarla karşılaşabilseler de hiç yoktan iyi olduklarının mesajını veren, güzel bir temaya ve Robin Williams tatlılığına sahip keyifli bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0087747/

Bir ülke için en utanç verici şeylerden olan, orada yaşayan insanların bazılarının oradan kaçmak istemesi konusunu ele alan Est - Ouest (1999); 1917'de ülkeden sürülen Rus vatandaşlarının 1946'da yurda geri çağrılmasını, bu çağrıya uyan az sayıdaki insan arasından bir aileyi ve uğradıkları baskıyı, kaçmaya çalışmalarını anlatan çok iyi bir film. Bir ülkenin orada yaşayanlardan bazıları için bir hapishaneye dönüşmesini, sürekli gözetim ve tehdit altında olmanın, yoldaşların çok iyi partililer olmak için vatansever ispiyonlarda bulunabildiği, dayanaksız iddialar ve peşin hükümlerle kötü muameleye maruz kalınabilen bir ortamda yaşama tutunma ve daha özgür olacağını düşündüğün bir yaşamı umut etme üzerine çok güzel bir film Est - Ouest (1999). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0181530/

Sinemanın en özel ikililerinden Marcello Mastroianni (1924-1996) ve Sophia Loren'i (1934-) içeren, İtalya ve Rusya'da geçen I girasoli (1970); savaştan kaçmak için elinden geleni yapan ama savaşa gitmekten kurtulamayan evli bir adamın Rusya'da kaybolmasını, eşinin onu aramasını, bir zamanlar birbirlerini bulmuş olanların şimdi birbirlerini bambaşka bulmasını anlatan harika bir melodram. Bir İtalyan askerin hem savaştan kaçmak hem de sevdiği kadınla bolca vakit geçirmek, evlenenlere verilen birkaç haftalık izinden yararlanmak için evlenmesini, sonrasındaysa deli taklidi yapmaya çalışarak savaştan kaçmasını anlatan I girasoli (1970); foyası ortaya çıkan bu adamın mecburen Rusya'ya gitmesini ve dönmemesini, büyük bir umutla onu arayan eşini, aradan geçen yıllarda yaşanan değişimleri anlatan, çok güzel müziklere sahip özel bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0065782/

Kocası öldüğü için töre gereği onun kardeşiyle evlenmesi istenen Reyhan Hanım hem bu âdete karşı mücadele vererek ataerkillerin kendilerini lekelenmiş hissetmesine sebep olur hem de eşinden kalan kamyoncu lokantasını işleterek yaşamını sürdürmek, çocuklarına bakmak ister; Café Transit (2005) adlı, bol yemekli, bol yolculu, çok dilli, pek lezzetli filmde. Dul kalmış bir kadının İran'da hangi geleneklerle ve nasıl bir bakış açısıyla karşılaşabileceğine, kendi başına bir kamyoncu lokantasını işletmek isteyen bir kadının burada nasıl ayıplanabileceğine dair bir film olan Café Transit (2005); bir kadının var olma ve onun varlığını boyunduruk altına almak isteyenlere karşı koyma mücadelesini insancıl bir tarzla, başarılı bir şekilde anlatıyor. İran'ın kuzeybatısında, Türkiye sınırına yakın bir yerde geçen, bolca Azerice ve Türkçe de konuşulan, farklı uluslardan tır şoförlerinin de durduğu bir uğrak yerine dönen, lezzetli yemekleri içeren kamyoncu lokantası Café Transit (2005) filmini...

Nazilerin yükselişini, iktidara gelişini, faşizmin toplumu şekillendirişini, halkı diktatör boyunduruğu altına almasını; günlük yaşamdan sanata, kadınlardan erkeklere ve çocuklara birçok alandaki etkilerini, savaşa giden yolu zengin arşiv görüntüleri ve fotoğraflarla beraber anlatan çok iyi bir belgesel Obyknovennyy fashizm (1965). Propaganda Bakanlığı'ndaki görüntülerin yanı sıra Nazi askerlerinin ve memurlarının çektiği fotoğrafların da kullanılmasıyla oluşturulan Sıradan Faşizm (1965) belgeseli; Rusların büyük bir savaş verdikleri Nazilerin Almanya'ya nasıl zararlar verdiğini detaylı olarak, etkileyici görüntülerle anlatımını destekleyerek; nefret ya da aşağılama tonundan ziyade belgesel türünün gereklerine uygun bir üslupla, gerçekleri göstererek ve dile getirerek bizleri büyük acılarla dolu bir dönemin oluşumuna, varlığına ve yok ettiklerine konuk ediyor. Hitler'in birçok konuşmasından alıntıya da yer veren bir belgesel olan Obyknovennyy fashizm (1965), hem kendisinin ...

Denizler altında ne fakirin ne de zenginin olduğu bir yaşam ülküsüne sahip bir bilimcinin oğlu olan çift yaşayışlı bir adam, uzağında yetiştiği kara dünyasıyla, boğulmaktan kurtardığı bir kadına aşık olarak tanışır Chelovek-amfibiya (1961) filminde. Su yüzüne çıkan, para ve kâr nedir bilmeyen bu adam bu kara dünyasında ne kadar soluk alacaktır? Bir bilimkurgu, bir aşk filmi ve bir politik eleştiri niteliğini bir arada taşıyan çok temalı bir eser olan Chelovek-amfibiya (1961); fakir babası bir bilimcinin çalışmalarının gerçek dünyada karşılaştığı zorluklar, saflık, ülküler, güzel hayalleri bozanlar hakkında. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0055844/

1944'ten 1952'ye kadar uzanan bir zaman diliminde geçen So weit die Füße tragen (2001); savaşta esir düşen ve Sibirya'da çalışma kampında mahkûm edilen bir Alman'ın buradan kaçıp karlar ve yeşiller içindeki bir coğrafyadan Orta Asya'ya uzanan Odisseusvari destansı yolculuğunu anlatan çok güzel bir film. Sinemada genellikle Alman esir kamplarına konuk olmamızın aksine bu film; savaşta yenilmiş Almanya'nın bir askerinin Rus esir kampındaki mahkûmiyetine, ailesine kavuşma azmine, zorlu bir coğrafyada yaşadığı hayatta kalma ve yakalanmama mücadelesine dair, çok geniş bir alanda geçen, farklı farklı öyküler içeren, farklı kültürlerin içine konuk olmayı sağlayan bir epik yolculuk So weit die Füße tragen (2001). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0277327/

Bir bilimci, icat ettiği zaman makinesi ile 20. yüzyıldan 16. yüzyıla gider; o dönemde yaşayan Korkunç Ivan'sa çağdaş Rusya'ya. Taşlar yerine oturacak mıdır Ivan Vasilevich menyaet professiyu (1973) filminde? Keyifli bir Rus komedisi olan Ivan Vasilevich menyaet professiyu (1973), yüzyıllar arası yolculuk ve yer değişimi temasını eğlenceli bir anlatımla izleyicilerine sunuyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0070233/

Biri Moskova'da diğeri ise Leningrad'da (1991'den sonra adı tekrar Sankt-Peterburg olmuş),  3. cadde, 25 numara, 12. blokta oturan orta yaşlı ve bekâr iki kişi, ülkenin tek tip apartmanlaşması ve kaderin cilvesi sonucunda bir yılbaşı günü birbirlerine denk gelirler Ironiya sudby, ili S legkim parom! (1976) adlı iç ısıtan filmde. Yapılaşmanın ve şehirlerin tek tipleşmesine dair ironik bir eleştiri içeren Kaderin Cilvesi veya Sıhhatler Olsun (1976) filmi, evini karıştıran bir adamı ve evinde bu adamı bulan bir kadını yılbaşı gecesinde tanıştırarak onların masalsı hikâyesine konuk eder bizi; güzel şarkılar eşliğinde. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0073179/

Rus İç Savaşı zamanında (1917-1922) geçen Sorok pervyy (1956) filminde, geri çekilen bir grup Kızıl Ordu mensubu bir Beyaz Ordu subayını esir alır. Keskin nişancı bir Bolşevik kadına teslim edilen bu adam, kadınla beraber ıssız bir yerde mahsur kalır. İdeolojiler ve idealler ile insani duygular burada bolca karşılaşır. Yapıldığı dönem ve hikâyesinin ilerleyişi dolayısıyla bir propaganda filmi izlenimi uyandıran Sorok pervyy (1956), Robinson Crusoe ve Cuma misali bir ıssızlığın içinde yan yana kalan iki insanın birbirlerine yaklaşmasını, içinde bulundukları savaş döneminden uzaklaşıp insani duyguları yaşamasını anlatarak bu izlenimi hatalı bir ön yargıya dönüştüren değerli bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0049783/

Rusya'nın kuzeyinde, bir gölün çevresinde yer alan, teknolojinin gerisindeki bir kırsal yerleşim noktasında geçen Belye nochi pochtalyona Alekseya Tryapitsyna (2014) filmi; bir postacının görevi gereği çevre sakinleriyle kurduğu arkadaşlığa, görevini icra edişine ve eskinin insanlarının yaşadığı, yaş ortalaması yüksek bir kasabanın sakinlerine dair bir eser. Orta yaşlarının sonundaki ya da yaşlılığındaki karakterleri bolca içeren Postacının Beyaz Geceleri (2014) filmi, geleneksel şekilde hayatlarını sürdüren bu insanların günlük yaşamlarına ve bunun yanı sıra modern yaşama olan uzaklıklarına ve yörenin geri kalmışlığına değinen yalın bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt3591984/

20. yüzyılın başından son çeyreğine uzanan hikâyesiyle bizleri Sibirya'da bir köye götüren Sibiriada (1979) filmi; değişen zamanda ülke tarihini, bu köyün ve insanların yaşadıklarını, devrimleri, savaşları, petrol arama çalışmalarını, değişmeyenleri ve Rus insanını anlatıyor çok iyi bir şekilde. Uzun bir film olan Sibiriada (1979), birkaç kuşağı ve birkaç aileyi yakından tanıdığımız hikâyesiyle, gelip geçen zamanda bir yerlerde var olmuş sıradan insanları ve bu insanların içinde bulunduğu zamanın etkilerini bir arada anlatan hikâyesiyle önemsiz bir köyden yola çıkılarak son derece değerli şeylerin anlatıldığı güzel bir eser. Bolşevik Devrimi, komünizmi aşılanma çabaları, İkinci Dünya Savaşı, modern dünyanın yok ettiği geleneksellik, artan maddecilik ve eğitimsizliğin yol açtığı gerilik; unutulmuş, yok olmaya yüz tutmuş bir köy... Sibiriada (199). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0079907/

II. Dünya Savaşı'nın sonlarında Finlandiya'nın kuzeyindeki Laponya'da geçen Kukushka (2002) filminde savaşa zorla getirilmiş bir Fin ile ordusuna ihanet etmekle suçlanan bir Rus, bir Lapon kadının misafiri olurlar. Kültürel zenginlikle dolu, dil engelinin ve anlayış farklarının gülümseten yanlarını içeren, soğuk bir iklimde geçen sıcak bir öykü Kukushka (2002). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0308476/

Çehov'un harika oyunu Vanya Dayı'nın sadık bir uyarlaması olan Dyadya Vanya (1970) filminde şehirden taşraya gelen yaşlı bir profesör ve genç karısı burada sürüp gitmekte olan sıradan hayatlara sahip karakterlerle bu sıradanlığı aşmak isteyen karakterleri bir arada tanımamızı sağlar. Her bir karakterinin sade ama aynı zamanda derin anlamları ile beraber var olduğu Vanya Dayı (1970) eseri, bir taşra çiftliğinde var olmaya çalışan insanların hayattaki umutlarını ve beklentilerini, dertlerini ve çabalarını bir arada işleyen değerli bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0065671/

Savaştan kısa bir süre sonra eşini yitiren genç bir kadın, bir çocuğu ile beraber öylece seyahat ederken bir askerle tanışır ve artık hayatları birbirine bağlanan bu insanlar içinde kaybolup gidilen güzel bir Rus romanı gibi alıp götüren Vor (1997) filminde arkadaşlarımız olur. Bir çocuğun saflığı üzerinden hikâyesini anlatan Vor (1997) filmi, hem sevgiyle bağlanmayı hem ebeveyn ihtiyacını hem de artık gerçekliğini yitiren hayalleri dönem halkının zar zor geçinerek yaşayabildikleri portresini de çizerek başarılı bir şekilde anlatıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0124207/

İkinci Dünya Savaşı'nda geçen Ballada o soldate (1959) filminde kahraman bir asker olan Alyoşa, başarısı dolayısıyla annesine yardım etmek için birkaç günlük izin almaya hak kazanır ve köyüne doğru yola çıkar. Savaş dönemindeki insan hikâyelerine insancıl bir bakışla yaklaşan Askerin Türküsü (1959), savaş yüzünden evlerinden ayrılıp tekrar yuvalarına dönemeyen milyonlarca insandan birinin öyküsü. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0052600/