İyi Ki Filmler Var

 II. Dünya Savaşı sırasında Çekya'da bir yaylada geçen Zelary (2003); Gestapo'dan kaçan genç bir kadının kendisine yardımcı olmayı kabul eden orta yaşlı bir adamla yaptığı zoraki evliliği, iyi insan olmayı, hoşgörüyü ve mutluluğu, hoşgörüsüzlüğü ve kötülüğü, savaşın neden olduğu acıları konu alan, güzel manzaralarla dolu çok iyi bir film. Sinemada II. Dünya Savaşı filmlerinin temalarının çoğundan ayrıksı bir temayla öyküsünü işleyen Zelary (2003); savaştan kaçan şehirli bir kadının dağ yaşamına geçişini, buradaki halkın ona yaklaşımını, zorunlulukların ve içten gelenlerin yaşama yön verişini, hem kırsal hayatı hem de savaşı anlatırken insancıl ve estetik bir şekilde izleyicilerine sunuyor. Filmin imdb profili: https://www.imdb.com/title/tt0288330/

Çocukluğunda, şövalye olmak üzere babası tarafından bir tarikata verilen başkahraman, baskı dolu bu yaşamdan ayrılıp genç bir adam olarak ailesinin topraklarına geri döner Údolí vcel (1968) filminde. Ayrıldığı inancı taşıyan bir fanatik, kendi doğrusunu ona dayatmaya çalışır. Pastoral bir atmosfere sahip, paganlıkla Hıristiyanlığın hâlâ çarpışma hâlinde olduğu bir zamanda geçen Údolí vcel (1968); inanç ve kendi doğruların uğrunda başkalarının hayatlarını şekillendirmeye çalışma, görüş değiştirme ama hoşgörüsüzlükle karşılaşma üzerine iyi bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0122770/

II. Dünya Savaşı'nın hemen ardında, Çekoslovakya'da bir kasabada ve onun okulunda geçen Obecná skola (1991); savaş sonrasında savaş oyunları oynayan ve bolca yaramazlık yapan öğrencilerin yaşamına dokunan, onlara kahramanlık öyküleriyle örnek olmaya çalışan bir öğretmenin getirdiği değişim hakkında. Çocukların gülümseten muzırlıklarını ve ergenliğe doğru ilerleyen yaşlarında keşfettiklerini konu alan Obecná skola (1991); onlarla kendi tarzıyla etkileşim kuran ve onların gözünde kahramana dönüşen bir öğretmenin savaş sonrasındaki dönemin ilk zamanlarında çevresine neler getirdiğine dair güzel bir film. Savaş sonrasında ülkede yaşanmak üzere olan siyasi değişimlerin öncesindeki zamanlara konuk olduğumuz Obecná skola (1991), ülkenin bu dönemdeki siyasi atmosferine de zaman zaman değiniyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0102571/

Katıldıkları bir davetten sonra evlerine dönen bir bürokratın ve eşinin evlerini eskisi gibi bulmaması, dinlenmeye başlandıklarını düşündürür onlara Ucho (1970) filminde. Devletin gücünü elinde bulunduranların bir baskı aracına dönüşmesini ve insanları başlarına bir iş gelirse korkusuyla sindirmesi üzerine çok iyi bir film. Üst düzey bir devlet yetkilisinin dahi güvende hissetmediği ve dinlenme korkusuyla, ya üstlerimin hoşlarına gitmeyen bir şeyler söylersem paranoyasıyla yaşadığı, ev ortamında bile insanın korkunç bir baskı ve otosansür ile ezildiği distopik bir ortamda geçiyor Kulak (1970) filmi. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0066498/

İnsansoyunun Dünya dışına yeni yeni ulaşabildiği bir zamanda çekilmiş olan Çek bilimkurgu filmi Ikarie XB 1 (1963); izleyicilerini zamanının iki yüzyıl ilerisine, Alfa Centauri yıldız sistemini ve diğer yaşamları araştıran bir uzay gemisindeki bilimcilerin arasına konuk ediyor. Bilim ve felsefi yaklaşım temelli bir anlatımı olan, aksiyon ve göz boyayıcı efektler gibi ucuzluklarla ilgilenmeyen yalın bir film olan Ikarie XB 1 (1963); insansoyunun dünya dışına olan merakına ve ilkel yanlarına dair iyi bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0122111/

50'lerin başından 60'ların sonlarına uzanan bir hikâyeye sahip olan Zert (1969) filminde komünist rejim üyelerince önemsiz bir mektubu sakıncalı bulunan ve dışlanan bir adam yıllar sonra kendisini mahkûm edenlerden birinden öç almaya çalışır. İdeolojinin baskıcı bir şekilde dayatıldığı ve insanların çok kolay düşman ya da sakıncalı ilan edildiği bir siyasi ortamda geçen Şaka (1969), Çekoslovakya'daki komünist iktidarı eleştiren ve bunu bir bireyin uğradığı haksızlık üzerinden anlatan, aynı zamanda Milan Kundera'nın bir romanından uyarlanan bir film. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0065241/

İşçi sınıfının iktidarı aldığı Çekoslavakya'da geçen, yasaklı olduğu için ancak 1990'da gösterime girip Altın Ayı ödülünü de kazanan Skrivánci na niti (1969) adlı insancıl film, sosyalizmin eskinin burjuvalarınca ve de şimdinin sakıncalılarınca benimsenmesi için hurdalıkta çalıştırılan erkeklerle kadınların acı ve nahif hikâyesini anlatıyor. Diktatörlüğe dönüşen bir iktidar altında yaşamanın ne demek olduğunu başarılı bir şekilde gösteren ve bunu eleştiren Öksedeki Tarla Kuşları (1969) filmi, kendine has bir üslupla bu sert koşulları insan hikâyelerinin sıcaklığı ile yumuşatarak anlatımını gerçekleştiriyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0064994/

Evine dönmekte olan bir adam, tanıtım elemanından aldığı broşürdeki haritada işaretlenmiş yere gider çok keyifli ve yaratıcı Faust (1994) filminde. Eski bir tiyatro olan bu yapıda kahramanımız kendisini kuklaların arasında ve Faust'un başrolünde bulur. Bir edebiyat klasiği olan Faust'un hikâyesini kuklalarla süsleyen anlatımıyla dikkat çeken Faust (1994), ruhunu şeytana satan bu kahramanın dramının içinde kendisini buluveren sıradan bir adamın yaşadıklarını kendine özgü bir bir tarzla anlatıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0109781/

Binbir Gece Masalları ile Jules Verne karışımı bir öyküye konuk olduğumuz Baron Prásil (1962) filminde bilimci bir ay adam ile bir soylu, hilal diyarı Türkiye'de sultanın sarayını ziyaret eder ve maceraları başlar. Kendine has bir evren yaratmayı başaran Baron Prásil (1962) filmi masalsı dünyasında bizi farklı yerlere ve farklı serüvenlerin içerisine davet ediyor. Filmin kullandığı zengin teknikler eserin masalsı ve fantastik dünyasını zenginleştiriyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0054665/

Evinde kendi halinde bir yaşam süren bir çömlekçi, bir gün esrarengiz bir el tarafından otoriteye ve ideolojiye uymaya davet edilir Ruka (1965) animasyonunda.  Sol elle ve beyaz eldivenli bir elle başlayan bu davet, daha sonra siyah eldivenli sağ elin de katıldığı ve bir vücudun hem sol elle hem de sağ elle yansıttığı diktatörlüğün temsili haline dönüşür. Diyalog ya da konuşma içermeyen El (1965) animasyonu, anlatımın etkileyici gücünü kullanıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0239921/

Bir gelenek olarak zahmetsiz işlerde çalışan bir aileden gelen genç Milos küçük bir tren istasyonunda hareket memuru olmak üzere göreve başlar ve Nazi işgali altındaki Çekoslovakya'da ilk cinsel deneyimlerini yaşar Ostre sledované vlaky (1966) filminde. Dram ve komediyi harmanlayan anlatımıyla son derece hoş bir film olan Yakından İzlenen Trenler (1966)'da genç Milos'un yeni deneyimlerinde yaşadığı zorluklara ve işgal altındaki bir ülkede Nazi baskısı altında yaşayan Çekyalıların yaşamına konuk oluyoruz bir tren istasyonunun etrafında.  Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0060802/

SSCB tehdidi altındaki Çekoslovakya'da geçen Kolja (1996) filminde, bekâr hayatı yaşayan 55 yaşındaki bir müzisyen, bir formalite evliliği sonucunda bir Rus çocuğuna bakmak zorunda kalır ve onunla dost olur. Luka'nın Kolya ile olan dostluğunu ön plana alan film aynı zamanda o dönemde yaşanan siyasi sorunlara komediyle değinerek eleştirel bir tutum da sergiliyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0116790/

Gençliğinin ilk yıllarını yaşayan bir kadın karakter üzerinden hayatın tatlı ve acılı yanlarına dair sade bir film Lásky jedné plavovlásky (1965). Hızla gelip geçen bir dönemde tecrübesizlikle ve hayata karşı acemilikle yaşanan birçok macera sonucunda kazanılan dersler yeni ve eski nesil ilişkisinden erkeklerin bu alandaki serbestliğinin kadınlar üzerinde yarattığı etkiye kadar birçok açıdan eğlenceli bir şekilde sunuluyor Bir Sarışının Aşkları (1965) filminde. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0059415/

Orta Çağ Avrupa'sında geçen Marketa Lazarová (1967) adlı bu Çek filminde etkileyici bir atmosfer içerisinde dönemin inanç ve egemenlik temelli çatışmalarının içinde bir hikâyeye konuk oluyoruz. Siyah beyazlığın ve başarılı görüntü yönetmenliğinin ortaya çıkardığı büyüleyici atmosfer muhteşem bir görsellik içerisinde izleyiciler için sinema değeri çok yüksek bir eser oluşturuyor. Filmde kullanılan ilahiler ve koro müzikleri de yaratılan atmosferi güçlendiriyor. Marketa'nın ailesi olan Hristiyan inanışına sahip Lazarov'larla krala karşı gelen ve pagan (çoktanrıcı, doğaya tapan) Kozlik ailesi arasında bir rekabet yaşanıyor. Bunun yanı sıra bölgeye gelen Saksonyalılar (günümüzde Almanya'nın Çekya sınırındaki bölge) ile Kozlikler arasında da bir savaş yaşanıyor. Marketa Lazarova ismi Lazarov'un kızı Marketa anlamına geliyor. Marketa kendisini Tanrı'ya adamış bir bakiredir ancak babasının, Kozlik'in oğullarından birinin krala karşı birlik oluşturma teklifini red...