İyi Ki Filmler Var

Uzay görevlerine insanların yerine robotların gönderilmesinin daha başarılı sonuçlar almayı sağlayacağı öngörüsünün test edildiği bir uçuşta, insan komutan ile robot mürettebat arasında geçenler üzerinden yapay olan ile doğal olanın çatışmasını, yerlerini kaybetmek istemeyenleri ekranlara taşıyan bir bilimkurgu Test pilota Pirxa (1979). Uzay görevlerinde yapay zekaya sahip robotların ne kadar başarı sağlayabileceği sorusu üzerinden ortaya çıkan bir görev uçuşu ile robotların insanları, insanın da robotu değerlendirdiği, doğal olan ile yapay olanın mücadelesine konuk olduğumuz değerli bir film Test pilota Pirxa (1979). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0080010/

Sinemada âdeta piramitlerden ve mumyalardan ibaretmiş gibi yer alan ve hakkında az film yapılan Antik Mısır'a dair gerçekçi dramlardan biri olan Leh yapımı Faraon (1966); kurgusal bir karakter olan 13. Ramses'in iktidara gelişini ve ruhban sınıfının gücünü kırmak için onlarla mücadele edişini anlatan, iyi çekilmiş, özel bir film. Geniş planları, özgün çekim alanlarını içeren bir film olan Firavun (1966); hem Antik Mısır hakkında Polonyalıların bir film yapmış olması açısından hem de bir firavunun nasıl bir çevrede yaşadığını, ne gibi engellerle ve çatışmalarla karşı karşıya kaldığını göstermesi açısından oldukça değerli, binlerce yıllık bir yolculuk. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0060401/

17. yüzyılda Polonya dolaylarında geçen Potop (1974); ülkede yaşanan iç çatışmaları ve dış düşmanlarla verilen savaşı soylu bir askerin oradan oraya uzanan kahramanlıkları üzerinden anlatan, iyi çekimlerle ve zengin manzaralarla dolu bir eser.  Tarih anlatmak ya da belirli kişilerin yaşamöyküsünü vermek gibi bir kaygıdan ve odaktan ziyade bir zaman yolculuğu ile yüzyıllar öncesine götürmek ve o zamanlarda bir kahramanın katıldığı ittifaklar, savaşlar ve onun gönül ilişkisi üzerinden izleyicilerini konuk etmek şeklinde bir yaklaşıma sahip iyi bir film Potop (1974). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0072021/

Polonyalı doktor ve eğitim bilimci Janusz Korczak'ın (1878-1942) Varşova gettosunda geçen günlerini konu alan Korczak (1990); 200 yetim çocuğun bakımını üstlenen bu adamın özveriyle çalışmasını, gösterdiği çabayı, yaşadığı zorlukları anlatan iyi bir film. Gettoda yaşama çocuklar ve onları yaşatmaya, onlara eğitim vermeye, onların gereksinimlerine çözümler üretmeye çalışan bir bilimci üzerinden konuk olduğumuz Korczak (1990); insan onurunu korumaya ve iyiliği yaşatmaya çalışan bir adamın gerçek öyküsü. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0099949/

Orta yaşlarındaki bir kadının kocasıyla beraber Avrupa'ya yaptığı gemi seyahati ona geçmişini hatırlatır Pasazerka (1963) filminde. Kocasına toplama kampında subaylık yaptığı geçmişinden anılar anlatır, yardımcısı Marta'ya yardım bile ettiğini dile getirir. Geçmişten gelen bir vicdan muhasebesi. Yönetmeninin film tamamlanmadan ölmüş olması dolayısıyla başkaları tarafından bitirilen ve buna da anlatımında yer verilen Pasazerka (1963); Polonya'dan çıkmış, gerçekçi dram tarzında, bir kadın görevli ile bir kadın mahkûmun toplama kampında nasıl bir ilişkileri olduğuna, geçmişini hatırlayan bir görevlinin buradan aklında kalanlara dair iyi bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0054159/

Sür Pulluğunu Ölülerin Kemikleri Üzerinde romanından uyarlanan, Polonya'da, güzel bir doğaya sahip kırsal bir bölgede geçen Pokot (2017) filmi; iki köpeğiyle beraber yaşayan emekli bir öğretmenin bölgede bazı insanların gerçekleştirdiği avcılık faaliyetine karşı mücadele vermesini anlatan, avcılık karşıtı bir öç öyküsü. Doğayla, hayvanlarla ve böceklerle iç içe bir öyküsü olan Pokot (2017); hayvan ve çevre sevgisinin farklı açılardan değerlendirilebilecek örneklerini bir arada içeren, kanunların uygulanmasında yaşanan bazı ihmalkârlıkları da eleştiren gizemli bir suç filmi olma özelliğini de taşıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt5328350/

Eski zamanlardan birinde Polonya'da geçen Matka Joanna od Aniolów (1961) filminde bir peder ruhlarını şeytanların ele geçirdiği düşünülen rahibelerle dolu bir manastıra şeytan çıkarmak için gider. Acaba rahip şeytanla mücadele edebilecek midir? Bir manastırın ve bu manastırın çevresinde geçen Matka Joanna od Aniolów (1961) filmi, hayatlarını dini inanç temelinde yaşayan insanlarla yaşamlarında inancın baskın olmadığı insanları bir arada içeriyor. Aynı zamanda inançları tehdit altında olanları ve kafası karışık olanları. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0055153/

İkinci Dünya Savaşı'nda Polonya'daki Treblinka, Auschwitz, Chelmno gibi toplama ve imha kamplarında esir bulunmuş Yahudilerle, görev almış Almanlarla ve yerel halktan kimselerle yapılan röportajları içeren tarihsel, son derece değerli, 11 yıllık bir çalışmanın sonucu olan dokuz buçuk saatlik bir eser Shoah (1985) belgeseli. Sinemanın en çok işlediği konulardan biri olan ''İkinci Dünya Savaşı, Naziler, Yahudiler ve Soykırım'' teması; Shoah (1985) belgeselinin tanıklarla röportajlardan ve olayların geçtiği yerlerden belgesel zamanında çekilmiş görüntülerden oluşan anlatımıyla çok daha iyi ve derin şekilde kavrayabileceğimiz bir konuya dönüşüyor. Üstelik belgesel bunu hiçbir arşiv görüntüsüne yer vermeden, anılara ve acılara sahip insanlarla gerçekleştirilen röportajlarla yapmayı başarıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0090015/

Almanya-Polonya sınırında mekik dokuyan Lichter (2003) filmi, Ukraynalı göçmenleri, mülteci çevirmenlerini, Polonyalı aileleri, para kazanmak ve daha iyi şartlar altında olmak isteyen kişileri ve de vicdanları dolayısıyla yardım etmek için uğraşaduran insanları anlatıyor. Büyük, gerçek, yaşanmaya hatta günümüzde daha da fazla şekilde devam ededuran dramları anlatan Işıklar (2003) filmi, çok önemli sorunlara son derece gerçekçi ve yalın bir çarpıcılıkla değinen çok iyi bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0351238/

Nükleer savaş sonrasında yok olmaya yüz tutan dünyada bir grup insan yıkılmak üzere olan bir yeraltı şehrinde bir geminin gelip onları kurtarmasını bekler O-bi, O-ba - Koniec cywilizacji (1985) filminde. Kendi içinde bir dünya oluşturan yeraltı şehrinin bulunduğu O-bi, O-ba - Uygarlığın Sonu (1985), insanları bir umuda bağlamak ve onları yönetmek için efsanelerden yararlanan yöneticilerden birinin gözünden bu dünyaya ve kurtuluş arayışına konuk olduğumuz düşündürücü bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0089714/

Ekonomik sorunlar içindeki Polonya'dan bir aylığına kaçak işçi olarak İngiltere'ye gelen dört kişi, patronlarının Londra'daki evini kullanıma hazır hale getirmek için ona verilen bütçeyi yöneten Nowak'ın kontrolünde zorlu çalışmalara başlar Moonlighting (1982) filminde. Nowak karakterinin anlatımıyla izlediğimiz Ay Işığı (1982) filmi; sömürülenin bir kez daha sömürülmesine inen hikâyesinin içerisinde, işçi arkadaşlarını yönetmek ve onları ülkesindeki gelişmelerden uzak tutarak işe konsantre etmek için çabalayan ve elindeki bütçeden nasıl kâr elde ederek eşine güzel hediyelerle dönebileceğinin hesabını yapan Nowak'ın yaşadıklarına konuk ediyor bizi. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0084354/

Genç bir fizikçinin bilim ve yaşam macerasını konu alan Iluminacja (1973) filminde bilimci olmak ve buna koşut şekilde ilerleyen aşk ve aile hayatıyla geçim sorunu bir arada anlatılıyor. Kendisine bilim dalı olarak fiziği seçen bir genç adam bu alanda akademi yoluyla ilerlemeye çalışır. Bu çabaları devam ederken özel hayatında çeşitli ilişkiler ve yenilikler yaşar. Araya giren zorluklar ve başkarakterin çeşitli kafa karışıklıklarıyla beraber ilerleyen Iluminacja (1973) filminde bir bilimcinin yaşamı zaman zaman çeşitli bilim dallarıyla ve çeşitli tartışmalarla iç içe geçerek, bir belgesel gerçekliğiyle anlatılıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0070217/ Filmin izleme linki (Youtube video indirme siteleri aracılığıyla indirebilirsiniz):  https://www.youtube.com/watch?v=BjPOnk9q4f8 Filmin Türkçe Altyazısı:  https://turkcealtyazi.org/mov/0070217/iluminacja.html

Polonyalı büyük yönetmen Andrzej Wajda'ya 1981 yılında Altın Palmiye Ödülü'nü de kazandıran Czlowiek z zelaza (1981) filminde işçi hakları için mücadele eden babası katledilen Tomczyk'in çalıştığı Gdansk Tersanesi'nde başlattığı grev ve hayatı boyunca gösterdiği onurlu duruşla beraber yaptıkları anlatılıyor. Eser,  Czlowiek z marmuru (1977)  filminin devamı niteliğini de taşıyor. Bazı tarihi gerçeklere de dayanan hikâyesinde Demir Adam (1981) filmi korkutularak sindirilmeye çalışılan devrimcilerin cesurca verdikleri mücadeleyi, Tomczyk'in hayatını araştırıp onu kötü göstermekle görevlendirilen bir medya çalışanının tanışıp sohbet ettiği insanlardan öğrendikleriyle beraber anlatıyor. Tomczyk'in babası Birkut'un hikâyesi, Tomczyk'in eşi Agniezska ile tanışması ve birlikte verdikleri mücadeleler eşliğinde ilerleyen kurgusu Czlowiek z zelaza (1981) filmini çok iyi bir işçi filmi haline getiriyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt00822...

1950'lerde Krakow kentinde komünizmin bir sembolü olarak inşa edilen Nowa Huta'da çalışmış olan ünlü duvar ustası Birkut hakkında bir film yapmak isteyen Agnieszka, bir kahramanken burnunu sokmaması gereken işlere soktuğu için üstü çizilen Birkut'un hikâyesini onu tanıyan insanlarla sohbet ederek detaylı bir şekilde öğrenir. Agnieszka'nın filmi mevcut otoritenin hoşuna gitmediği ve yozlukları gösterdiği için tıpkı Birkut gibi dışlanır ancak o filmini tamamlamaktan vazgeçmez ve Birkut'un oğlunu bulmak üzere Gdansk'a gider. Hikâyenin devamı için:  Czlowiek z zelaza (1981) Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0075902/

Roman Polanski'nin ilk uzun metrajlı filmi olan ve yönetmenin kendi ülkesinde kendi dilinde çektiği Nóz w wodzie (1962) filminde hafta sonlarını yelkenli tekneleriyle gezerek geçiren bir çiftin yolculuklarına katılan otostopçu bir gençle beraber hem çiftin ilişkisine dair hem de macera ve gerilim de içeren güzel bir eser çıkar ortaya. Eşini kıran ve baskınlığıyla otoriter kesilmeye çalışan erkek ve bir yandan da genç ve daha saf bir karakter olan genç erkek arasındaki gerilim kadın karakterin dengeleyici ve çözüm üretmeye çalışan yaklaşımıyla yumuşatılmaya çalışılır. Sadece üç karaktere sahip olan ve önce arabada sonra da teknede devam eden Sudaki Bıçak (1962) filmi geniş planlara sahip su manzaralarıyla görsel olarak da çok hoş bir yapıt çıkarıyor ortaya. Eser Criterion Koleksiyonu'nda da yer alıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0056291/

Yapılış yılı ünlü distopik roman Bin Dokuz Yüz Seksen Dört'ü hatırlatan bu distopik ve komik filmde, Amerikan sinemasında bolca örneğinin yer aldığı bilimkurgu türünün farklı bir sinema tarafından farklı biçimde çekilmiş güzel bir örneğini izliyoruz. Polonya'dan çıkmış olan bu eserde bir bilimsel deneyin başarısızlığı sonucunda dünyanın büyük zarar gördüğü gelecek yıllara uzanıyoruz. Bu yıllarda dünyanın zarar görmüş olmasına ek olarak erkek genlerinin aktarılamaması sonucu erkeklerin soyunun tükendiği bir dünya ile de karşı karşıyayız. Seksmisja (1984) filminin başrollerindeki erkek kahramanlarımızsa dünyanın başına bu felaketlerin gelmesinden az zaman önce bilimsel amaçlar için dondurulmuş oldukları için bu distopya dünyasında var olabiliyorlar. Amazonlar misali sadece kadınların hakimiyetinde dönen bir dünyada erkekler azılı düşman olarak belleniyor. Film ilerledikçe güvenlik ve fiziksel koşullar gerekçesiyle yeraltında yaşamak zorunda bırakılan kadınların kandırıldıkl...

Küçük yaşlı insanlardan büyük yaşlı insanlara doğru bir kurguyla ilerleyen Gadajace glowy (1980) adlı bu eserde her kişiye kim olduğu ve ne istediği soruluyor. Bir insan ömrünün yaştan yaşa, kişiden kişiye nasıl geçtiğini ve insanların hayat üzerine neler düşündüklerini bize sunuyor büyük yönetmen Kieslowski. Filmin imdb profili:  http://www.imdb.com/title/tt0080770/ Filmin izleme linki:

Polonyalı büyük yönetmen Kieslowski'nin ilk uzun metrajlı filmlerinden biri olan Amator'de, bir iş yerinde işçi olarak çalışan bir işçinin hasbelkader film makinesiyle tanışması, amatör çekimler yapması ve bu hobinin kendisinde gittikçe tutkuya dönüşerek bu işin içine iyice girip kendini geliştirmesi anlatılmaktadır. Amator 1979 kameranın ve filmin ne kadar özel bir şey olduğunu gösteren önemli anlara da sahip bir film. Filmin imdb profili:  http://www.imdb.com/title/tt0078763/

Polonya sinemasının büyük ismi Krzysztof Kieslowski'nin en önemli eserlerinden biri olan on bölümlük On Emir dizisi sizi, sinema aracılığıyla, hayat üzerine derin düşüncelere davet ediyor. Farklı konulardan oluşan ve bölümler arasında ufak bağlantılar bulunan dizi ile on farklı hikâye izleyecek, Kieslowski'nin gözünden hayata tanık olacaksınız. Dekalog (1989-1990)  dizisinin beşinci ve altıncı bölümleri daha sonra yönetmen tarafından uzun metrajlı çekilerek de filmleştirilmiştir. Bu 10 bölümlük harika diziyi yıllar sonra, 2020 yılının mart ayının sonlarında yeniden izlemeye başladım ve bu paragrafı da bunun üzerine ekliyorum. Kieslowski 10 Emir'i günlük yaşamda insanların yaşadığı dramlar, çatışmalar ve sorunlar üzerinden kendine özgü anlatımıyla çok güzel bir şekilde işlemiş. Daha sonra uzun metrajlı film olarak da çektiği 5. bölüm idam cezası üzerine insanı müthiş bir sorgulamaya iterken adeta saf aşk üzerine çekilmiş (ve uzun metrajlı versiyonu da bulunan) 6. bölüm ...

9 Ekim'de 90 yaşında hayatını kaybeden, Polonya sinemasının Kieslowski ile beraber en büyük iki yönetmeninden biri olan Andrzej Wajda'nın bu muhteşem filmi sizi çok etkileyecek. Kanal (1957) filminde önce açık alanda savaşa tanık olacaksınız, sonra da klostrofobik bir yeraltı bölümüne geçeceksiniz. Savaşın ne demek olduğunu en iyi anlatan filmlerden biri. Filmin imdb profili:  http://www.imdb.com/title/tt0050585/