İyi Ki Filmler Var

İdamlarda kullanılmak üzere elektrikli sandalye geliştiren, sonrasında iğneli ve gazlı infazlar için de iş teklifleri alan bir adamın tüm bunların ardından Holokost inkarı davasında uzmanlığı dolayısıyla görüşüne başvurulmasını ve değişen hayatını anlatan iyi bir belgesel Mr. Death: The Rise and Fall of Fred A. Leuchter, Jr. (1999). İdam cezasını, idamın uygulanma şeklini ve aracını, bunun üzerine kafa yoran bir adamın geliştirdiği ürünleri, kendisiyle yapılan röportajlar eşliğinde anlatan, hem mekanik kısma hem de yaptığı işi bu adamın nasıl gördüğüne değinen; idam ürünleri ürettiği için Holokost'u inkar eden yayınlar yapan bir kişinin davasında gazla idam alanındaki uzmanlığı dolayısıyla görüşüne başvurulan ve Polonya'ya gidip incelemeler yapan, ardından inkarcı olan bu kişinin ilginç hayatı, yaptıklarının sorgulanışı ve farklı tarafların görüşleri anlatılıyor özel bir belgesel olan Mr. Death: The Rise and Fall of Fred A. Leuchter, Jr. (1999)'da. Filmin imdb profili:  htt...

Sinemada genellikle saha çatışmalarına ve ABD açısından konuk olduğumuz Vietnam Savaşı'nı; II. Dünya Savaşı sonrasındaki arka planı ve savaşa giden süreç üzerinden anlatan, birçok gazeteci ve yetkili ile yapılmış röportajlarla zengin arşiv görüntülerini bir arada içeren çok iyi bir belgesel In the Year of the Pig (1968). Vietnam Savaşı'nın çokça tartışıldığı ve sürdüğü bir dönemde yapılan In the Year of the Pig (1968); Vietnam tarafını biraz daha tanımak, ABD'nin yanlışlarına dair eleştirilere konuk olmak, savaşın kötülüğü üzerine bir kez daha ders almak ve acı bir tarihe konuk olmak açısından oldukça değerli bir belgesel. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0064482/ Filmin Türkçe altyazısı:  https://www.opensubtitles.org/tr/subtitles/12798834/in-the-year-of-the-pig-tr

II. Dünya Savaşı'nın sonundan başlayarak sonraki on yılda dünyada yaşanan gelişmelere, üretilen daha güçlü bomblara, Soğuk Savaş'a ve nükleer saldırı korkusuna, tüm bunların Amerikan toplumu üzerindeki etkilerine, kültüre ve yaşama dokunuşuna dair, bol bol arşiv görüntüsü ve propaganda filmi içeren çok değerli bir belgesel The Atomic Cafe (1982). Atom bombası testinden bu bombayı atan askerle röportaja, diğer bombaların geliştirilmesine ve bunların test edilmesi sırasında yaşananlara, nükleer saldırı tehdidi altında yaşanan iki kutuplu dünyada halkın bu konuda bilinçlendirilmesi için yapılanlara, silahların korkunç güçlerine ve bunların çok yönlü etkilerine dair zengin ve iyi bir belgesel The Atomic Cafe (1982). Bu silahlar bir güç mü yoksa bir zafiyet mi, bu silahlar yararlı mı yoksa zararlı mı, bu silahlar koruyor mu yoksa korunacak ya da koruyacak bir şey kalmıyor mu gibi sorular üzerine düşünmeyi sağlayabilecek nitelikte bir belgesel. Filmin imdb profili:  https://www.imdb....

İzleyicilerini 60'lar Amerika'sına götüren High School (1968) belgeseli; bir lisede öğretmenlerin ve öğrencilerin düşüncelerine, eğitimin nasıl verildiğine, aşılanmak istenenlere, kalıplara, ezberlenmiş doğrulara, otoriteye ve ona itaate, otoriteyi sorgulamaya ve onu eleştirmeye, kendi düşünceni dile getirmeye ya da getirememeye dair çok değerli bir yapıt. Eğitim üzerine, taraf tutmaktan ziyade her iki tarafın da düşüncelerine bolca yer vererek anlatımını gerçekleştiren High School (1968); dönemin sosyal yapısını ve sorunlarını, hakim kafa yapılarını, siyasi olayları, rehberliği, bedeni, cinselliği, giyim kuşam ve davranış beklentilerini, ebeveyn-öğrenci-öğretmen ilişkisini içeren, bunlardan birçok kesit sunan iyi bir belgesel. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0064429/

İlginç filmlerin yönetmeni Werner Herzog, Antarktika gezisinde hem bu kıtanın bilimci sakinlerini hem de canlılarını ve coğrafyasını klasik bir bilim belgeseli anlatımının dışında, özel bir tür oluşturarak izleyicilerine sunuyor Encounters at the End of the World (2007)'de. Antarktika nasıl bir yerdir, burada geçmişte kimler araştırmalar ve keşifler yapmış, günümüzde nasıl bir yerleşim var, orada çalışan bilimciler hangi yollardan geçip buraya gelmiş ve şimdi neleri araştırmaktadır, bu soğuk ve yalıtık kıtanın fiziki koşulları nasıldır gibi soruların yanıtlarını zengin görüntüler eşliğinde veren, bir tür yolculuk Encounters at the End of the World (2007) belgeseli. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt1093824/

Her bir bölümünde Güneş Sistemi'nin farklı noktalarını yakından tanımayı sağlayan, bu gezegenlerin geçmişini, haklarındaki araştırmaları ve oralara yapılmış yolculukları ayrıntılı bir şekilde anlatan, BBC yapımı, 5 bölümlük, ufuklar aşan bir bilim belgeseli The Planets (2019). Güneş'e en yakından en uzağa doğru Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün şeklinde yer alan uzay köşesinde milyarlarca yıllık bir zaman diliminin farklı anlarına uzanan bilim yolculuklarıyla bu gezegenleri tanımayı, haklarında birçok bilgi öğrenmeyi sağlayan, anlaşılır bir üslupla, zengin animasyonlarla anlatımını gerçekleştiren çok değerli bir belgesel The Planets (2019). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt10394800/

1977 yılında fırlatılan uzay araçları Voyager I ve Voyager II'nin (önce II, sonra I fırlatılmış; I daha hızlı) yapım sürecini, amaçlarını, yolculuklarını, bu süreçte edinilen verileri ve gerçekleştirilen keşifleri; görev almış bilimcilerle yapılan röportajlarla anlatan bir ufuk açıcı The Farthest (2017). Çok önemli bir tarihsel ve bilimsel olaya, sayesinde açılan pencerelere, insansoyunun öğrenme, merak etme ve keşfetme sürecinin bir parçasına, bilimin güzelliklerine, evrenin akla hayale sığmaz büyüklüğüne, bilinmezliğin içinden çıkartılan birkaç kırıntıya ve tüm bunların verdiği ilhama dair harika şeyler öğrenip, hissedip, düşünmeyi sağlayacak cinsten bir belgesel The Farthest (2017). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt6223974/

Müziğin insanın sesi, kimliği olmasını anlatan, zengin arşiv görüntülerine ve röportajlara sahip harika bir hazine niteliğindeki Aşk, Mark ve Ölüm (2022) belgeseli; Türkiye'den Almanya'ya çalışmak için giden insanlarımızın misafir işçiliğini, gurbet hayatını, maruz kaldıkları yabancı düşmanlığını, zorlu çalışma koşullarını, orada doğup büyüyen nesilleri şarkılar üzerinden konu alıyor. Türk-Alman ilişkilerine dair son derece zengin sosyal, kültürel, evrensel, politik ve sanatsal bir motife sahip Aşk, Mark ve Ölüm (2022); gurbete giden işçilerin çektikleri sıkıntıları, oraya tutunma çabalarını ve aşağı görülmelerine karşı çıkıp ben de insanım ve benim de anlatacaklarım var demelerini 60'lardan günümüze uzanan bir yolculukla, bol bol müzikle, müziklerin ve onların içindeki sözlerin anlatımıyla izleyicilerine sunuyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt13588944/

Jim Jones isimli bir adamın Halkın Tapınağı adında bir tarikat kurmasını, binlerce mürit toplamasını, bu insanları sömürüp istismar etmesini, Guyana'da bir yerleşim yeri oluşturmasını ve 18 Kasım 1978'de 900'den fazla insanın ölümüne sebep olmasını anlatan çok iyi bir belgesel  Jonestown: The Life and Death of Peoples Temple (2006). Akıl almaz ve ne yazık ki çok acı bir olayı, olayın tanıkları ve film görüntüleri ile ses kayıtlarını da içeren bir kurgu ile anlatan Jonestown: The Life and Death of Peoples Temple (2006); insanın manipülasyona uğramasının en uç örneklerinden birini anlatarak bunun nasıl gerçekleştiğini gözler önüne seriyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0762111/

San Francisco Belediyesi'nin denetim kuruluna seçilen bir eşcinsel olan Harvey Milk'in (1930-1978) bunu nasıl başardığını, maruz kaldıklarını ve mücadele ettiklerini konu alan, belediye başkanıyla beraber suikasta uğramasını ve katilin yalnızca 5 yıllık bir ceza almasını anlatan çok iyi bir belgesel The Times of Harvey Milk (1984). İnsanların yaşam tarzının ve suç içermeyen eğilimlerinin başkaları tarafından yargılanıp nefrete dönüşmesini, toplumun belirli bir bölümünün bu nefreti haklı bulmasını, tüm bunlara karşı çıkan insanların mücadelesini konu alan, bol bol düşünsel derinlik ve toplumsal sorgulama içeren, aynı zamanda bir tarihi anlatan çok değerli bir belgesel The Times of Harvey Milk (1984). Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0088275/ Kendisinin hayatını anlatan bir film için: Milk (2008)

1936 ile 1939 arasında süren, yoksullardan ve halktan yana olan Cumhuriyetçiler'in iktidarının; din kurumuna, burjuvalara ve faşist desteğine yaslanan Milliyetçiler tarafından gasp edilmesiyle sonuçlanan İspanya İç Savaşı'nı konu alan çok yararlı ve çok iyi bir belgesel Mourir à Madrid (1963). Sinemada zaman zaman işlenen, hatırı sayılır sayıda filmle sinemada da anlatılmış önemli bir tarihsel olay olan İspanya İç Savaşı'nın öncesi, sırası ve sonu ile beraber, kronolojik olarak, zengin görüntüler eşliğinde anlatıldığı; büyük kötülüklerin ve acıların yaşandığı bir zamana dair Mourir à Madrid (1963) belgeseli. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0057327/

20. yüzyılın ikinci yarısından 2000'lerin başlarına uzanan bir zaman dilimi içerisinde; kitleleri yönetmek ve gücü elinde bulundurmak için korkuyu, hayalî ya da abartılmış düşmanlar yaratmayı yol benimsemişler Yeni Muhafazakârlar (Neocon'lar) ve Radikal İslamcılar üzerinden anlatılıyor, 3 bölümlük BBC belgeseli The Power of Nightmares: The Rise of the Politics of Fear (2004)'te. Yakın siyasi tarihe ve toplumları, ülkeleri şekillendirmeye çalışan politikalara dair zengin bir perspektif sunan The Power of Nightmares: The Rise of the Politics of Fear (2004) belgeseli; merkezine aldığı iki akımın bağlantısı bulunan çeşitli tarihî olayları ve bunların öncesi ile sonrasını, benimsenen yolların ve hayal ürünü ya da abartı ürünü tehditleri var etmenin kimlerin çıkarına olduğunu anlatan değerli bir eser. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0430484/

Yaklaşık birer saatlik beş bölümden oluşan, BBC ve David Attenborough özel adlarının ortaya çıkardığı güzelliklerden Life in Cold Blood (2008) belgeseli; bukalemun, kurbağa, kaplumbağa, kertenkele, yılan, timsah gibi soğukkanlı canlıların yaşamlarını yakından tanımamızı sağlıyor. Soğukkanlı canlıların özellikleri, evrimi; koşullara nasıl uyum sağladıkları ve nasıl avlandıkları, nasıl üredikleri gibi temel konular gezegenin dört bir yanından, hem karadan hem de sudan zengin örneklerle izleyicilere sunuluyor Life in Cold Blood (2008) belgeselinde. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt1181716/

50'şer dakikalık 10 bölümden oluşan BBC yapımı The Life of Mammals (2002-2003) belgeseli; karaya, suya, havaya, sıcağa ve soğuğa uyum sağlamış memelilerin farklı türlerini gezegenin birçok noktasından örneklerle beraber anlatan, yaşam ve canlılar üzerine, bilgi deryasının enginliğinde ders niteliğinde bir öğrenme deneyimi. David Attenborough'nun (1926-) anlatımını gerçekleştirdiği Memelilerin Yaşamı (2002-2003) belgeseli; maymunlardan balinalara, ormanlardan mağaralara, denizlerden nehirlere, kentlerden diğer gezegenlere uzanan; etçil, otçul, hepçil memeli canlıların yaşamlarını evrim ve zooloji üzerinden, birbirinden özel çekimlerle beraber bizlere sunuyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0364174/

50'şer dakikalık 5 bölümden oluşan BBC belgeseli Life in the Undergrowth (2005); solucan, akrep, kelebek, arı, sinek, örümcek, karınca gibi ormanaltı canlılarını yakından tanımamızı, nasıl yaşadıklarını öğrenmemizi, doğada nasıl bir döngünün devam ettiğini görmemizi sağlayan son derece yararlı bir eser. Farklı böcek türlerinin nasıl evrimleştiğini, bu süreçte nasıl stratejiler geliştirdiklerini, birbirleri ve yaşadıkları çevre ile kurdukları ilişkileri konu alan Life in the Undergrowth (2005); her bir bölümünde birbirinden özel ve ilginç canlıları, onların yaşam alanına bizleri konuk ederek yakından tanımamızı sağlıyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt0760222/

Gecekondu mahallesi sakinleriyle, sitelerde ve gökdelenlerde oturanlarla yapılan röportajlarla anlatımını gerçekleştiren Komşu Komşu! Huuu! (2015) belgeseli; İstanbul'un yapılaşamama ve kentleşememe sorunlarına, komşuluk ve mahalle kültürüne, otopark yerine 10 daire daha koyarım zihniyetine dair çok değerli bir belgesel. Seçtiği görüntülerle şehrin göbeğindeki uçurumları çarpıcı bir şekilde göstererek öyküsünü sunan Komşu Komşu! Huuu! (2015); sınıf farklılıkları, yaşama biçimleri, aynı kentte bambaşka hayatlar yaşama, düzensiz düzen ve düzenli düzensizlik, kentsel dönüşüm gibi konuları irdeleyerek güncel sorunlarımıza dair çok değerli şeylere konuk ediyor bizleri. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt4044100/ Filmin izleme bağlantısı:  https://www.youtube.com/watch?v=v4k7JLTQY9E

Yaklaşık birer saatlik 8 bölümden oluşan BBC yapımı Human Planet (2011) belgeseli; insansoyunun Dünya'nın sularına, buzlarına, sıcağına, soğuğuna, ormanına, dağına, canlılarına nasıl uyum sağlayarak yaşamını sürdürdüğünü anlatan, binbir coğrafyada geçen çok değerli bir eser. John Hurt'ün sesiyle anlatımını gerçekleştiren Human Planet (2011) belgeseli; karnını doyurmak ve ailesine bakmak için insanların çevrelerini nasıl değerlendirdiğine, farklı coğrafyalarda ne gibi zorluklar olduğuna, günümüzde insansoyunun çevre üzerinde nasıl bir etkisinin bulunduğuna, bölümlerinin sonunda kamera arkası sürecini de izleyicilerine sunarak bizleri konuk ediyor. Filmin imdb profili:  https://www.imdb.com/title/tt1806234/

50'şer dakikalık 6 bölümden oluşan BBC belgeseli The Private Life of Plants (1995); sessiz ve çoğu zaman bize göre hareketsiz, birçok yerde çevremizde yer alan bitkilerin nasıl var olduğunu, var olmaya devam etmek için neler yaptıklarını, diğer canlılarla kurdukları ilişkileri anlatan, bilgi toprağına atılmış bir tohum. Bitklerin büyümesi, üremesi, yaşadıkları ortama uyum sağlaması, hem çeşitli canlılardan yararlanması hem de çeşitli canlılara fayda sağlaması üzerine Dünya'nın dört bir yanından rengârenk örnekler içeren The Private Life of Plants (1995) belgeseli; Doğabilimci David Attenborough'nun anlatımıyla bizleri beslenip aydınlanmaya davet eden, daha bilinçli şekilde, daha çok şey öğrenerek var olmaya çağıran zengin bir sayfiye. Bolca yakın çekim ve zaman atlamalı çekim içeren The Private Life of Plants (1995) belgeseli; hareketlerini insan gözü ile takip etmenin zor olduğu bitkileri yakından tanımamızı sağlayan, doğanın zenginlikleri ve çeşitli canlılara olan ev sahi...